THE NATIONAL ASSEMBLY'S

POLICY REVIEW OF PUBLIC TRANSPORT

Submission to the Environment, Transport & Planning Committee by

Environment Agency Wales

Role of Environment Agency Wales

1. Environment Agency Wales (EA Wales) welcomes the opportunity to contribute to this review. We believe we have an important role to play in the transport debate because of our statutory duty to contribute to sustainable development. We were an active member of the Wales Transport Advisory Group, and are now involved in its successor body, the Welsh Transport Forum.
2. EA Wales also has conservation and pollution prevention duties and our ability to undertake these successfully is significantly affected in a variety of ways by transport (see the Wales Transport Advisory Group's (WTAG) 'key paper’ on Environmental Sustainability of Transport in Wales 1999).¹
3. EA Wales has responsibility, with others, for air quality in Wales and is a member of the Welsh Air Quality Forum. The Environment Agency has considerable expertise in air quality issues and has direct access to specialised resources e.g. our Air Quality Modelling and Assessment Unit (AQMAU) based in St. Mellons, Cardiff. Predictive modelling may prove to be a valuable technique to allow examination of the air quality improvements that might be expected from changes in transport usage, such as greater use of public transport.

Key Environmental Issues

1. Our state of the Environment Report 'A Working Environment for Wales’² identified a number of key environmental issues in which transport is implicated:
2. Climate change
3. Urban air quality
4. Rural air pollution

Annex 1 gives a detailed account of the significance of transport to each of these problems in a Welsh context.

1. One area of particular concern is the relationships between transport, air quality and health. It has been estimated that 24,000 premature deaths occur each year across the UK as a result of poor air quality.³ There is also a body of evidence linking increases in childhood asthma with air pollution.⁴

Future Scenarios

1. Of all the contributors to air pollution, transport is the most important sector where the position is deteriorating rather than improving.⁵ Some improvement in the contribution of transport to poor air quality may be delivered by the introduction of new automotive technologies, but this will not help significantly in the short or medium terms.
2. The total distance driven by all vehicles in Wales in 1996 was 14.8 billion kilometres, an increase of 36% in 10 years. Since then the increase in this statistic has accelerated and is predicted to increase even more rapidly in the future, leading to greater environmental impacts, which will result in a significant deterioration in the quality of life of people in Wales.⁶

Key action from the State of the Environment Report

1. One of the ten actions identified in Environment Agency Wales's State of the Environment Report for Wales is:

'Invest in an integrated transport system to cut pollution and service social and economic needs.’An efficient and effective public transport system must be the cornerstone of any integrated transport system.

1. Some reduction in the need to travel may be achievable, for example, through better integration of transport with land use planning. Information and Communications Technology (ICT) also presents numerous opportunities to reduce the need to travel. Home-working and video-conferencing are two obvious examples. However, the single most valuable contribution to achieving sustainability of transport is likely to be a reduction in the number of miles travelled in private cars by people switching to public transport.

Public Transport and Sustainable Development

1. The development of an efficient, effective and integrated public transport system for Wales must be central to the National Assembly's Sustainable Development Scheme. If sustainable development is to become a reality, social, environmental and economic objectives must be integrated in all development decisions. Transport is one of the key policy areas that currently fails to uphold the principles of sustainable development.

11. One very important mechanism for local implementation of integrated transport systems is by means of Local Transport Plans. Environment Agency Wales is commenting on these plans from a sustainability viewpoint in order to ensure that appropriate decisions are taken to maximise improvements to the quality of life as a result of their implementation. EA Wales's sustainability checklist and associated commentary is included as Annex 2.European Structural Funding and Transport

1. Where transport-related projects are funded with European Structural Fund monies, care must be taken to ensure that the projects are compatible with the National Assembly’s Sustainable Development Scheme. This would lead to the promotion of investment in public transport projects rather than projects which encourage the use of the private car.
2. There are two headline environmental targets included in the Single Programming Document for the West Wales and the Valleys Objective 1 programme, which was approved by the European Commission:
   1. Reduce CO₂ emissions by 20% compared to 1990 figures
   2. Zero traffic growth over the duration of the programme.

Both of these targets are highly relevant to transport and will help to influence the programme to support public transport rather than private transport solutions to relevant problems. Environment Agency Wales will be involved in monitoring against these and other environmental targets and will also collate other relevant data for monitoring the impact of transport in Wales. Summary

1. Transport will be a litmus test for achieving a more sustainable future. The statutory requirement for the National Assembly to promote a Sustainable Development Scheme should be the catalyst for developing an effective, efficient and integrated public transport system, which would have major benefits for the quality of life of people in Wales.

  Annexes

1. Significance of transport to environmental problems in Wales
2. Environment Agency's sustainability checklist for Local Transport Plans
3. References

  Environment Agency WalesSeptember 2000 Annex 1 Significance of transport to environmental problems in Wales 

1. Climate change

Climate change is an important global environmental issue with major implications for Wales. The inefficient use of fossil fuels by road vehicles is making a significant contribution to climate change. Climate change was one of the 19 key environmental issues identified in the State of the Environment Report for Wales and the report identifies the following effects:

• • Increased risk of flooding
  • Reduction of water resources
  • Disruption of natural habitats and species
  • Changed conditions for agriculture and forestry.
• Urban air quality

Air quality standards are occasionally exceeded at a number of urban locations in Wales. In 1996/7 out of the 4 automatic monitoring sites only Cardiff exceeded the annual mean standard for Nitrogen Dioxide whereas all four sites exceeded the surrogate national air quality standard for sulphur dioxide.All three of the urban continuous monitoring sites exceeded the standard for particulates (PM₁₀) in 1996/7. In particular, air quality standards for particulates have been exceeded at Port Talbot as a result of emissions from both industry and traffic on the M4 motorway. During the first four months of 2000 there were 20 days out of 111 when the particulate levels were 'moderate’ or worse. The problems at Port Talbot have led to it being declared an Air Quality Management Area under the Air Quality Regulations. This is the only Air Quality Management Area in Wales that has been declared under these regulations.

1. Rural air pollution

OzoneGround level ozone is created downwind of pollution sources in the UK and Europe mainly by the action of sunlight on nitrogen oxides and volatile organic compounds. Because the major role of transboundary sources, the Department for Environment Transport and the Regions (DETR) has responsibility for meeting the National Air Quality objective for ozone. In 1996/7 the National Air Quality Strategy standard was exceeded at all three automatic sites that were monitored in a complete year. The national air quality objective for 2005 was exceeded at Aston Hill in Powys, Cardiff and Flintshire.⁷ Estimates show that the national air quality standard is exceeded extensively in Wales. Ozone may reduce the growth of arable crops and trees if it exceeds certain 'critical levels’. The critical level for arable crops and semi-natural vegetation is estimated to be widely exceeded in Wales, and the less stringent level for forests is exceeded across south-east Wales. There is some evidence that severe ozone episodes declined after the early 1980s, and emission controls should make further improvements. However there has not been much of a decline in the last 5-10 years and the air quality objective will be difficult to achieve.AcidificationThere is widespread acidification in upland areas of Wales mainly attributable to emissions from power generation, both within and outside Wales, although traffic emissions also make a significant contribution. By encouraging a reduction in use of the private car an improved public transport system should bring about some improvement in the contribution of car emissions to acidification.Nitrogen now contributes 60% and Sulphur 40% of the total acidifying input from atmospheric deposition in the UK. Some 40% of nitrogen deposited is oxidised nitrogen from the combustion of fossil fuels. Although there are improvements in emissions these have not yet led to biological recovery. Much of the nitrogen oxides originate from motor vehicles and substantial further reductions are still needed from this source.  Annex 2 Environment Agency's Sustainability Checklist for Local Transport Plans

Environment Agency Wales

QUESTION	YES	NO	COMMENTS
1. Does the plan recognise the need to reduce travel?
2. Does the plan make reference to Information and Communications Technology (ICT) alternatives to travel e.g. Video-conferencing?
3. Is the concept of integrated transport central to the plan?
4. Are 'greenhouse gas’ (GG) emissions discussed?
5. Is reduction of GG emissions central to the plan?
6. Does the plan address the problem of air pollution from traffic?
7. Does the plan deal with the issue of Land Use Planning and its effect on transport behaviour?
8. Is the issue of surface water pollution tackled?
9. Is the issue of groundwater pollution tackled?
10. Are issues of noise pollution addressed?
11. Does the plan consider effects on wildlife?
12. Does the plan consider fuel and resource use e.g. in vehicle?
13. Does the plan consider issues of waste disposal e.g. scrapped cars?
14. Does the plan consider issues of recycling related to transport?
15. Is there evidence of co-operation with adjacent Local Authorities in producing the plan?
16. Are alternative technologies e.g. fuel cells, hybrid vehicles, Liquified Petroleum Gas considered?
17. Does the plan look at all relevant means of transport?
18. Does the plan consider transport related accidental pollution e.g. Road Traffic Accidents (RTAs), Sea Empress?
19. Does the plan consider reduction of transport distances for raw materials and products?
20. Does the plan include targets for e.g. road traffic reduction?
21. Does the plan consider air travel by residents of the plan area?
22. Does the plan consider health effects via air pollution - PM10s, PM2.5s, Fuel Usage?
23. Does the plan consider costs of RTAs to society?
24. Are rural and urban areas separately considered, if relevant?
25. Is the need for education on sustainable transport covered?
26. If relevant, are issues of transport related to tourism covered?
27. Are pipelines included?
28. Does the plan promote 'Green Transport Plans’ to employers?
29. Does the plan relate to other strategic plans?
30. Does the plan mention EA Wales plans e.g. Local Environment Agency Plans (LEAPs)?
31. Are effects of impacts of transport on Habitats and Birds Directive sites included?

Annex 2 (continued) - LOCAL TRANSPORT PLAN CHECKLIST COMMENTARYThe LTP checklist is designed to identify whether a plan adequately addresses issues relevant to EA Wales. Many of these issues are directly or indirectly related to public transport, so that a response based on use of this checklist should lend support to an integrated transport system with efficient public transport at its centre.The purpose of this checklist is to draw attention to issues, which, ideally, from an EA Wales viewpoint, should be included. If these issues are not included then their omission should generate an appropriate comment to the Local Authority. In most cases the nature of such a comment should be obvious.

1. Does the plan recognise the need to reduce the need to travel? - One of the ways by which society will move to more sustainable transport habits is by reducing the need to travel. This may be achieved by locating jobs close to homes, by use of Information & Communications Technology (ICT) etc.
2. Does the plan make reference to ICT alternatives to travel e.g. Video-conferencing? - This is a more specific supplementary question to '1’ above.
3. Is the concept of integrated transport central to the plan? - One of the key actions from EA Wales’s State of the Environment Report is the need for an integrated transport system and this is also the government’s central transport theme. The Local Transport Plan (LTP) should be based around this concept - it should be planning actions to reduce road traffic, to increase use of public transport, to facilitate trips using more than 1 transport mode etc.
4. Are 'greenhouse gas’ emissions discussed? - One of the key issues identified in the SoE report is climate change and this is broadly accepted to result from greenhouse gas (GG) emissions. Does the plan recognise this problem and look for options that reduce such emissions?
5. Is the reduction of GG emissions central to the plan? - Because the issue of climate change is of such importance to society and because of the UK’s signing of the Kyoto agreement, the plan should have reduction of GG emissions as one of its core themes.
6. Does the plan address the problem of air pollution from traffic? - A further key issue in the SoE report is that air quality standards are being exceeded at some locations in Wales. This has implications for Public Health. Does the plan recognise and address the issue?
7. Does the plan deal with the issue of Land Use Planning (LUP) and its effect on transport behaviour? - Land Use Planning issues, such as development of out-of-town retail shopping centres are relevant because they encourage greater use of private cars. Does the plan recognise this and does it have proposals to ameliorate the situation?
8. Is the issue of surface water pollution tackled? - Transport causes surface water pollution not only by accidental spillages, but also due to run off of oil, tyre and brake dust etc. Is this acknowledged and addressed in the plan?
9. Is the issue of groundwater pollution addressed? - Similar to '8’ above but particularly relevant where aquifers are used for potable water abstraction.
10. Are issues of noise pollution addressed? - EA Wales will become increasingly involved with noise issues as Integrated Pollution Prevention and Control (IPPC) comes in. Noise pollution from traffic has serious effects on peoples quality-of-life which is important to sustainable development (in which EA Wales has an interest).
11. Does the plan consider the effects on wildlife? - Large numbers of animals are killed on roads in Wales, including otters etc., and although this may be considered to be an inevitable consequence of modern life it should be acknowledged and any practicable measures put forward in the plan.
12. Does the plan consider fuel and resource use e.g. in vehicle? - Fuel use is directly related to GG emissions and also indirectly to incidents such as Sea Empress. Resource use for car manufacture is very large and recycling of non-metal parts in its infancy. Does the plan demonstrate an awareness of this issue and discuss possible solutions?
13. Does the plan consider issues of waste disposal e.g. scrapped cars? - This is related to '12’ above but is more directed to issues such as burnt-out cars which have been stolen and set on fire as well as ensuring that all metal car parts are recycled.
14. Does the plan consider issues of recycling related to transport? Related to '12’ and '13’, above, but with a greater emphasis on recycling of items such as tyres.
15. Is there evidence of co-operation with adjacent LAs in producing the plan? - Many transport routes cross LA boundaries and cannot be dealt with in isolation. Is there evidence that this has been taken into account?
16. Are alternative technologies e.g. fuel cells, hybrid vehicles, Liquified Petroleum Gas (LPG) considered? - These technologies are either with us now or are very close. Some of them require appropriate infrastructure such as methanol or LPG refuelling points. Is the plan forward looking enough to include such issues?
17. Does the plan look at all relevant means of transport? - The plan is not just about road and rail transport but also about walking, cycling, air travel, shipping etc. Are all of these included?
18. Does the plan consider transport related accidental pollution e.g. Road Traffic Accidents (RTAs), Sea Empress? Depending on the LA there may be particular concerns e.g. because of a road bridge near a potable water intake or an oil terminal near a candidate Special Area for Conservation under the Habitats Regulations (cSAC). Are these included in the plan?
19. Does the plan consider reduction of transport distances for raw materials and products? Much road freight traffic is caused by raw materials being transported long distances and finished products also being transported in the opposite direction. This is clearly essential in some circumstances but not all. A particular instance in Wales is timber being transported north from South Wales and south from North Wales. Is this issue identified and are solutions considered?
20. Does the plan include targets for e.g. road traffic reduction? - The way to achieve improvements is by setting targets and monitoring movement towards them. Road Traffic Reduction Targets are required under the appropriate Act of Parliament, but are any other targets put forward in the plan?
21. Does the plan consider air travel by residents of the plan area? - This could easily be overlooked, is it included?
22. Does the plan consider health effects via air pollution - PM10s, PM2.5s, Fuel Usage? Is there any discussion of health effects? Is the importance of particulates mentioned and is there any discussion therefore of diesel versus petrol fuels?
23. Does the plan consider the costs of RTAs to society? Road Traffic Accidents result in approximately 10 deaths a day on average in the UK and many more serious injuries. This has a massive cost on the health service and other services. Is this included as an issue?
24. Are rural and urban areas separately considered, if relevant? - Solutions to transport plans are often considered from an urban perspective alone. Problems in rural areas are different and need different solutions. Is this difference appreciated and addressed?
25. Is the need for education on sustainable transport covered? - In the long term society must change its transport habits and an important aspect of achieving this is by education of people of all ages. Society spent most of the last century promoting the use of the private car and we must make a start in educating people that it should be used in moderation where there are no alternatives.
26. If relevant, are issues of transport related to tourism covered? - In Wales tourism is likely to be further developed, particularly in those areas where agriculture has traditionally been the main industry. If all additional tourism involves the use of the private car then there will be unacceptable environmental effects and so alternatives must be promoted e.g. carrying bikes on trains to cycling holiday areas.
27. Are pipelines included? - Pipelines are a form of transport with considerable potential for pollution. Are major pipelines in the LTP plan area considered and are there plans of how to deal with major leaks?
28. Does the plan promote 'Green Transport Plans’ to employers? - Having a relatively environmentally friendly means of getting to and from work is essential for sustainable development and this is the purpose of Green Transport Plans. Are such plans covered in the LTP and is there importance for both existing and new employers emphasised?
29. Does the plan relate to other strategic plans? - The LTP should link to other strategic plans such as Unitary Development Plans (UDPs) and not simply be presented in isolation. Are these linkages made in the UDP?
30. Does the plan mention EA Wales plans e.g. Local Environment Agency Plans (LEAPs)? - EA Wales has a number of relevant plans and these should receive some mention.
31. Are the effects of impacts of transport on Habitats and Birds Directives sites included? - This question is to determine whether transport related activities and accidental spillages e.g. Sea Empress are taken into account in the LTP.

It is up to the individual assessing the plan to decide which are the most relevant questions in relation to a particular checklist. It is not sensible to make a comment based on one of the questions above if the comment is not valid in the particular LA in question. Conversely it is to be expected that there will be a number of valid comments which we should make on each of the 22 LTPs for Wales. Annex 3 - References

1. Wales Transport Advisory Group, 'Environmental Sustainability of Transport in Wales’, 1999.
2. Environment Agency Wales, 'A Working Environment for Wales’, 1999.
3. Department of Health, Committee on Medical Effects of Air Pollution (COMEAP) Report, 1998.
4. Royal Commission on Environmental Pollution, 'Transport and the Environment’ 1994.
5. DETR, 'Review of the United Kingdom National Air Quality Strategy’,1999.
6. DETR, 'A New Deal for Transport : Better for Everyone’, 1999.
7. Welsh Air Quality Forum, ’The Air Quality Monitoring Database for Wales’ 1998.

 

ADOLYGIAD POLISI’R CYNULLIAD CENEDLAETHOL

O GLUDIANT CYHOEDDUS

Cyflwyniad i Bwyllgor yr Amgylchedd, Cludiant a Chynllunio gan Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru

R^ l Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru1. Mae Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru (AA Cymru) yn croesawu’r cyfle i gyfrannu at yr adolygiad hwn. Credwn fod gennym gyfraniad pwysig i’w wneud at y ddadl ar gludiant oherwydd ein dyletswydd statudol i hybu datblygiad cynaliadwy. Roeddem yn aelod gweithgar o Grwp Ymgynghorol Cludiant Cymru ac rydym yn cyfrannu yn awr at waith y corff a’i holynodd, Fforwm Cludiant Cymru.2. Mae gan AA Cymru hefyd ddyletswyddau cadwraeth ac atal llygredd ac mae cludiant yn effeithio’n fawr mewn amryfal ffyrdd ar ein gallu i gyflawni’r rhain (gweler 'papur allweddol’ Grwp Ymgynghorol Cludiant Cymru ar gynaliadwyedd amgylcheddol cludiant yng Nghymru 1999).¹3. Mae gan AA Cymru gyfrifoldeb, gydag eraill, dros ansawdd aer yng Nghymru ac mae’n aelod o Fforwm Ansawdd Aer Cymru. Mae gan Asiantaeth yr Amgylchedd gryn arbenigedd ym maes ansawdd aer a gall gyrchu’n uniongyrchol adnoddau arbenigol megis Yr Uned Modelu ac Asesu Ansawdd Aer (UMAAA) yn Llaneirwg yng Nghaerdydd. Efallai y bydd modelu daroganol yn dechneg gwerthfawr iawn er mwyn galluogi archwiliad o'r gwelliannau yn y safon aer a gellir eu disgwyl fel canlyniad i newidiadau yn y defnydd o drafnidiaeth, er enghraifft mwy o ddefnydd o drafnidiaeth cyhoeddus.Materion Amgylcheddol Allweddol4. Yn ein Hadroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd, 'Amgylchedd Gweithredol i Gymru’,² tynnwyd sylw at nifer o faterion amgylcheddol allweddol lle mae cludiant yn cael effaith:

• Newid yn yr hinsawdd
• Ansawdd aer trefol
• Ansawdd aer gwledig

Manylir yn Atodiad 1 ar gyfraniad cludiant at y problemau hyn yn y cyd-destun Cymreig.5. Un maes sy’n peri pryder arbennig yw’r berthynas rhwng cludiant, ansawdd aer ac iechyd. Amcangyfrifwyd bod ansawdd aer gwael yn peri 24,000 o farwolaethau annhymig bob blwyddyn yn y DU.³ Mae tystiolaeth hefyd o gysylltiad rhwng asma mewn plant a llygredd aer.⁴ Y Dyfodol6. O blith yr holl gyfranwyr at lygredd aer, cludiant yw’r sector pwysicaf lle mae’r sefyllfa yn dirywio yn hytrach na gwella.⁵ Gall y cyfraniad hwn gael ei leihau pan gyflwynir technolegau newydd gan y diwydiant ceir, ond ni fydd hyn o gymorth mawr yn y tymor byr neu’r tymor canolig.7. Ym 1996 gyrrwyd cyfanswm o 14.8 biliwn o kilometrau yng Nghymru, cynnydd o 36% mewn 10 mlynedd. Ers hynny mae cyfradd y cynnydd wedi cyflymu a rhagwelir y bydd yn fwy byth yn y dyfodol, gan arwain at effeithiau mwy difrifol ar yr amgylchedd, a fydd yn peri dirywiad sylweddol yn ansawdd bywyd pobl Cymru.⁶Yr Adroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd: mesurau allweddol 8. Un o’r deg mesur allweddol a nodwyd gan Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru yn ei HaHHadroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd yw:'Buddsoddi mewn system gludiant integredig er mwyn cwtogi ar lygredd a gwasanaethu anghenion cymdeithasol ac economaidd.’Rhaid i system cludiant cyhoeddus effeithlon ac effeithiol fod yn gonglfaen unrhyw system gludiant integredig.9. Mae’n bosibl y gellir sicrhau peth gostyngiad yn yr angen i deithio drwy, er enghraifft, integreiddio cludiant yn well > chynllunio defnydd tir. Mae Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGC) hefyd yn cynnig llawer o gyfleoedd i leihau’r angen i deithio. Dwy enghraifft amlwg yw gweithio o’r cartref a fideogynadledda. Serch hynny, mae’n debyg mai’r cyfraniad mwyaf gwerthfawr at gyflawni system gludiant gynaliadwy fydd gostyngiad yn nifer y milltiroedd a deithir mewn ceir preifat gan bobl sy’n newid i gludiant cyhoeddus.Cludiant Cyhoeddus a Datblygiad Cynaliadwy10. Rhaid i ddatblygu system cludiant cyhoeddus integredig, effeithlon ac effeithiol fod yn ganolog i Gynllun Datblygiad Cynaliadwy y Cynulliad Cenedlaethol. Er mwyn i ddatblygiad cynaliadwy ddod yn realiti rhaid i nodau cymdeithasol, amgylcheddol ac economaidd gyfrannu at bob penderfyniad a wneir ar ddatblygiadau. Cludiant yw un o’r meysydd polisi allweddol lle nad yw egwyddorion datblygiad cynaliadwy yn cael eu cynnal ar hyn o bryd.Un mecanwaith pwysig iawn ar gyfer gweithredu systemau cludiant integredig yn lleol yw Cynlluniau Cludiant Lleol. Mae Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru yn cynnig sylwadau ar y cynlluniau hyn o safbwynt cynaliadwyedd er mwyn sicrhau y gwneir penderfyniadau priodol i gynyddu i’r eithaf welliannau i ansawdd bywyd o ganlyniad i weithredu’r cynlluniau. Mae Atodiad 2 yn rhoi rhestr wirio cynaliadwyedd AA Cymru a’i sylwadau cysylltiedig. Cronfeydd Strwythurol Ewrop a Chludiant11. Lle mae projectau’n ymwneud > chludiant yn cael eu cyllido o Gronfeydd Strwythurol Ewrop, rhaid sicrhau bod y projectau’n gydnaws > Chynllun Datblygiad Cynaliadwy y Cynulliad Cenedlaethol. Byddai hyn yn arwain at hybu buddsoddiad mewn projectau cludiant cyhoeddus yn hytrach nag mewn projectau sy’n hybu defnydd o’r car preifat.12. Ceir dau darged amgylcheddol allweddol yn y Ddogfen Raglennu Sengl ar gyfer rhaglen Amcan 1 Gorllewin Cymru a’r Cymoedd, a gymeradwywyd gan y Comisiwn Ewropeaidd:

• • Lleihad o 20% mewn allyriannau CO₂ yn erbyn ffigurau 1990
  • Dim twf mewn traffig yn ystod oes y rhaglen.

Mae’r ddau darged hyn yn hynod o berthnasol i gludiant a byddant yn helpu i ddylanwadu ar y rhaglen i hybu cludiant cyhoeddus yn hytrach na chludiant preifat wrth geisio atebion i broblemau perthnasol. Bydd Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru yn monitro i ba raddau y cyrhaeddir y targedau hyn a thargedau amgylcheddol eraill a bydd hefyd yn casglu data perthnasol arall at bwrpas monitro effaith cludiant yng Nghymru.Crynodeb13. Bydd yn rhaid mynd i’r afael > phroblemau cludiant i sicrhau dyfodol mwy cynaliadwy. Dylai’r gofyniad statudol ar y Cynulliad Cenedlaethol i hybu Cynllun Datblygiad Cynaliadwy fod yn gatalydd ar gyfer datblygu system cludiant cyhoeddus integredig, effeithlon ac effeithiol a fydd yn arwain at welliant mawr yn ansawdd bywyd pobl Cymru.  Atodiadau1. Cyfraniad cludiant at broblemau amgylcheddol yng Nghymru2. Rhestr wirio cynaliadwyedd Asiantaeth yr Amgylchedd ar gyfer Cynlluniau Cludiant Lleol3. Cyfeiriadau Asiantaeth yr Amgylchedd CymruMedi 2000Atodiad 1 Cyfraniad cludiant at broblemau amgylcheddol yng Nghymru1. Newid yn yr HinsawddMae newid yn yr hinsawdd yn bwnc amgylcheddol sy’n bwysig i’r byd cyfan ac mae ganddo oblygiadau mawr i Gymru. Mae defnydd aneffeithlon o danwyddau ffosil gan gerbydau ffordd yn cyfrannu’n sylweddol at newid yn yr hinsawdd.Newid yn yr hinsawdd yw un o’r 19 pwnc amgylcheddol allweddol a drafodir yn yr Adroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd ar gyfer Cymru ac mae’r adroddiad yn nodi’r effeithiau canlynol:

• • Mwy o berygl o lifogydd
  • Gostyngiad mewn adnoddau dwr
  • Tarfu ar gynefinoedd naturiol a rhywogaethau
  • Amodau gwahanol ar gyfer amaethyddiaeth a choedwigaeth.

2. Ansawdd aer trefolAr adegau aed dros y safonau ansawdd aer a argymhellir mewn nifer o leoliadau trefol yng Nghymru. Ym 1996/97, dim ond un o’r 4 safle monitro, sef Caerdydd, a fethodd y safon gymedrig flynyddol ar gyfer nitrogen deuocsid tra methodd pob un o’r safleoedd y safon ansawdd aer genedlaethol ar gyfer sylffwr deuocsid.Ym 1996/97 aed dros y safon a argymhellir ar gyfer gronynnau ym mhob un o’r tri safle monitro parhaus mewn ardaloedd trefol. Yn arbennig, aed dros y safonau ansawdd aer ar gyfer gronynnau ym Mhort Talbot o ganlyniad i allyriannau o ddiwydiant a thraffig ar draffordd yr M4. Yn ystod 4 mis cyntaf 2000 roedd y lefel o ronynnau yn 'gymedrol’ neu’n waeth am 20 diwrnod allan o 111. Oherwydd y problemau ym Mhort Talbot mae wedi cael ei datgan yn Ardal Rheoli Ansawdd Aer o dan y Rheoliadau Ansawdd Aer. Dyma’r unig Ardal Rheoli Ansawdd Aer yng Nghymru i gael ei datgan o dan y Rheoliadau.3. Llygredd aer gwledigOs^ nYn y DU ac Ewrop mae os^ n ar lefel y ddaear yn ffurfio lle mae llygredd yn cael ei gario gan y gwynt, yn bennaf o ganlyniad i effaith golau’r haul ar ocsidau nitrogen a chyfansoddion organig anweddol. Gan fod y llygredd hwn yn cael ei gario dros ffiniau rhyngwladol, mae Adran yr Amgylchedd, Cludiant a’r Rhanbarthau yn gyfrifol am gwrdd > ’r nod Ansawdd Aer Cenedlaethol ar gyfer os^ n. Ym 1996/97, roedd yr ansawdd aer ar gyfer y flwyddyn gyfan yn is na’r safon a argymhellir yn y Strategaeth Ansawdd Aer Genedlaethol yn y tri safle awtomatig lle y cafodd ei fonitro. Methwyd > chwrdd > ’r nod ansawdd aer cenedlaethol ar gyfer 2005 yn Aston Hill ym Mhowys, Caerdydd a Sir y Fflint.⁷ Dengys amcangyfrifon nad yw’r safon ansawdd aer cenedlaethol yn cael ei chyrraedd mewn rhannau helaeth o Gymru. Gall os^ n gwtogi ar dyfiant cnydau > r a choed os yw’n mynd yn uwch na 'lefelau critigol’. Amcangyfrifir bod os^ n yn uwch na’r lefel gritigol ar gyfer cnydau > r a llystyfiant lled-naturiol mewn rhannau helaeth o Gymru, ac yn uwch na’r lefel lai llym ar gyfer coedwigoedd ar draws de-ddwyrain Cymru. Mae peth tystiolaeth i gyfnodau drwg o os^ n leihau ar ^ l y 1980au cynnar, a dylai rheolaeth dros allyriannau sicrhau gwelliannau pellach. Serch hynny, ni fu llawer o leihad yn ystod y 5 i 10 mlynedd diwethaf a bydd yn anodd cyrraedd y nod ar gyfer ansawdd aer.AsideiddioCeir asideiddio ar raddfa eang yn uwchdiroedd Cymru a achosir yn bennaf gan allyriannau o orsafoedd cynhyrchu trydan, o fewn ac y tu allan i Gymru, er bod allyriannau traffig yn gwneud cyfraniad sylweddol. Drwy annog gostyngiad yn ein defnydd o geir preifat a gwella’r system cludiant cyhoeddus dylai fod yn bosibl lleihau cyfraniad allyriannau ceir at asideiddio.Nitrogen yw 60% a sylffwr 40% o gyfanswm y sylweddau asideiddio sy’n cael eu dyddodi o’r atmosffer yn y DU. Mae rhyw 40% o’r nitrogen a ddyddodir yn nitrogen ocsigenedig o losgi tanwyddau ffosil. Er bod allyriannau wedi lleihau nid yw hyn wedi arwain at adferiad biolegol. Daw llawer o’r ocsidau nitrogen o gerbydau modur ac mae angen gostyngiadau sylweddol pellach o’r ffynhonnell hon. inhAtodiad 2 Rhestr wirio cynaliadwyedd Asiantaeth yr Amgylchedd ar gyfer Cynlluniau Cludiant Lleol

Environment Agency Wales

CWESTIWN	YDYW	NAC YDYW	SYLWADAU
1. A yw’r cynllun yn cydnabod yr angen i leihau teithio?
2. A yw’r cynllun yn cyfeirio at ddefnyddio Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGC) i osgoi teithio e.e. fideogynadledda?
3. A yw’r cysyniad o gludiant integredig yn ganolog i’r cynllun?
4. A yw allyriannau 'nwy ty gwydr’ yn cael eu trafod?
A yw lleihau nwyon ty gwydr yn ganolog i’r cynllun?
6. A yw’r cynllun yn mynd i’r afael > ’r broblem o lygredd aer o draffig?
7. A yw’r cynllun yn ymdrin > Chynllunio Defnydd Tir a’i effaith ar gludiant?
8. A yw pwnc llygredd dwr arwyneb yn cael sylw?
9. A yw pwnc llygredd dwr daear yn cael sylw?
10. A yw pwnc llygredd swn yn cael sylw?
11. A yw’r cynllun yn ystyried yr effeithiau ar fywyd gwyllt?
12. A yw’r cynllun yn ystyried y defnydd o danwydd ac adnoddau e.e. mewn cerbydau?
13. A yw’r cynllun yn ystyried gwaredu gwastraff e.e. ceir wedi’u sgrapio?
14. A yw’r cynllun yn ystyried ailgylchu mewn perthynas > chludiant?
15. A yw’r cynllun yn cynnwys tystiolaeth i Awdurdodau Lleol cyfagos gydweithredu i’w gynhyrchu?
16. A yw technolegau amgen e.e. celloedd tanwydd, cerbydau hybrid, Nwy Petrolew Hylifedig yn cael eu hystyried?
17. A yw’r cynllun yn edrych ar bob math perthnasol o gludiant?
18. A yw’r cynllun yn ystyried llygredd damweiniol yn gysylltiedig > chludiant e.e. Damweiniau ar y Ffordd, y Sea Empress?
19. A yw’r cynllun yn ystyried lleihau pellterau cludo defnyddiau crai a chynhyrchion?
20. A yw’r cynllun yn cynnwys targedau ar gyfer e.e. lleihau traffig ar y ffyrdd?
21. A yw’r cynllun yn rhoi ystyriaeth i deithiau awyren gan y bobl sy’n byw yn ardal y cynllun?
22. A yw’r cynllun yn ystyried effeithiau llygredd aer ar iechyd - PM10, PM2.5, Defnydd o Danwydd?
23. A yw’r cynllun yn ystyried cost Damweiniau ar y Ffordd I gymdeithas?
24. A yw ardaloedd gwledig a threfol yn cael eu hystyried ar wah> n, os yn berthnasol?
25. A yw’r angen am addysg ar gludiant cynaliadwy yn cael sylw yn y cynllun?
26. Os yw’n berthnasol, a yw materion cludiant mewn perthynas > thwristiaeth yn cael sylw?
27. A yw pibliniau tanwydd wedi’u cynnwys?
28. A yw’r cynllun yn hybu 'Cynlluniau Cludiant Gwyrdd’ ymysg gweithwyr?
29. A yw’r cynllun yn cyfeirio at gynlluniau strategol eraill?
30. A yw’r cynllun yn crybwyll cynlluniau AA Cymru e.e. Cynlluniau Lleol Asiantaeth yr Amgylchedd?
31. A yw effeithiau cludiant ar safleoedd a nodir yn y Gyfarwyddeb Cynefinoedd ac Adar wedi’u cynnwys?

Atodiad 2 (parhad) - Y RHESTR WIRIO AR GYFER CYNLLUNIAU CLUDIANT LLEOL (CCLl): SYLWADAUPwrpas y rhestr wirio yw darganfod a yw Cynllun Cludiant Lleol (CCLl) yn rhoi sylw digonol i faterion sy’n berthnasol i AA Cymru. Mae llawer o’r materion hyn yn ymwneud yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol > chludiant cyhoeddus, felly dylai ymateb sy’n seiliedig ar ddefnyddio’r rhestr wirio hon helpu i hyrwyddo system gludiant integredig gyda chludiant cyhoeddus effeithlon yn ei chanol.Pwrpas y rhestr wirio hon yw tynnu sylw at faterion a ddylai, yn ddelfrydol, o safbwynt AA Cymru, gael eu cynnwys. Os na chynhwysir y materion hyn yna dylid paratoi sylw priodol i’r Awdurdod Lleol. Fel rheol, dylai natur sylw o’r fath fod yn amlwg.1. A yw’r cynllun yn cydnabod yr angen i leihau teithio? - Un o’r ffyrdd y bydd cymdeithas yn symud tuag at arferion cludiant mwy cynaliadwy yw drwy leihau’r angen i deithio. Gellir gwneud hyn drwy leoli swyddi yn agos at gartrefi, drwy ddefnyddio Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGC) ac ati.2. A yw’r cynllun yn cyfeirio at ddefnyddio Technoleg Gwybodaeth a Chyfathrebu (TGC) i osgoi teithio e.e. fideogynadledda? - Cwestiwn mwy penodol sy’n ychwanegol at gwestiwn '1’ uchod yw hwn.3. A yw’r cysyniad o gludiant integredig yn ganolog i’r cynllun? - Un o argymhellion allweddol Adroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd AA Cymru yw’r angen am system gludiant integredig a dyma thema ganolog y llywodraeth hefyd mewn perthynas > chludiant. Dylai’r Cynllun Cludiant Lleol (CCLl) fod yn seiliedig ar y cysyniad hwn - dylid cynllunio mesurau i leihau traffig ar y ffyrdd, i gynyddu defnydd o gludiant cyhoeddus, i hwyluso teithiau lle defnyddir mwy nag 1 dull cludiant ac ati.4. A yw allyriannau 'nwy ty gwydr’ yn cael eu trafod? - Un o’r materion allweddol a nodwyd yn yr Adroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd yw newid yn yr hinsawdd a derbynnir yn gyffredinol mai allyriannau nwy ty gwydr sy’n gyfrifol am hyn. A yw’r cynllun yn cydnabod y broblem hon ac yn chwilio am ddewisiadau sy’n lleihau allyriannau o’r fath?5. A yw lleihau nwyon ty gwydr yn ganolog i’r cynllun? - Oherwydd bod newid yn yr hinsawdd mor bwysig i gymdeithas ac oherwydd bod y DU wedi arwyddo cytundeb Kyoto, dylai lleihau allyriannau nwy ty gwydr fod yn un o them> u canolog y cynllun.6. A yw’r cynllun yn mynd i’r afael > ’r broblem o lygredd aer o draffig? - Mater allweddol arall yn yr Adroddiad ar Gyflwr yr Amgylchedd yw’r methiant i gyrraedd safonau ansawdd aer mewn rhai lleoedd yng Nghymru. Gall hyn effeithio ar Iechyd y Cyhoedd. A yw’r cynllun yn cydnabod ac yn mynd i’r afael > ’r mater hwn?7. A yw’r cynllun yn ymdrin > Chynllunio Defnydd Tir a’i effaith ar gludiant? - Mae materion Cynllunio Defnydd Tir, megis datblygu canolfannau siopa y tu allan i’r dref, yn berthnasol gan eu bod yn annog pobl i wneud mwy o ddefnydd o’u ceir. A yw’r cynllun yn cydnabod hyn ac a oes cynigion ynddo i wella’r sefyllfa?8. A yw pwnc llygredd dwr arwyneb yn cael sylw? - Mae cludiant yn achosi llygredd dwr arwyneb oherwydd colledion damweiniol a chan fod y dwr ffo o ffyrdd yn cynnwys olew, llwch o deiars a breciau, ac ati. A yw’r cynllun yn cydnabod ac yn mynd i’r afael > ’r mater hwn?9. A yw pwnc llygredd dwr daear yn cael sylw? - Yn debyg i '8’ uchod ond yn arbennig o berthnasol lle defnyddir dyfrhaenau i dynnu dwr yfed.10. A yw pwnc llygredd swn yn cael sylw? - Bydd cyfrifoldebau AA Cymru ym maes llygredd swn yn cynyddu wrth i’r drefn Atal a Rheoli Llygredd Integredig gael ei chyflwyno. Mae llygredd swn o draffig yn cael effeithiau difrifol ar ansawdd bywyd pobl ac mae ansawdd bywyd yn allweddol i ddatblygiad cynaliadwy (y mae gan AA Cymru ddiddordeb ynddo).11. A yw’r cynllun yn ystyried yr effeithiau ar fywyd gwyllt? - Lleddir nifer mawr o anifeiliaid ar ffyrdd Cymru bob blwyddyn, gan gynnwys dyfrgwn, ac er y gellir ystyried bod hyn yn un o ganlyniadau anochel bywyd modern, dylai gael ei gydnabod a dylai unrhyw fesurau ymarferol gael eu cynnwys yn y cynllun.12. A yw’r cynllun yn ystyried y defnydd o danwydd ac adnoddau e.e. mewn cerbydau? - Mae cysylltiad uniongyrchol rhwng defnyddio tanwydd ac allyriannau nwy ty gwydr a chysylltiad anuniongyrchol rhwng defnyddio tanwydd a digwyddiadau megis damwain y Sea Empress. Defnyddir llawer iawn o adnoddau i gynhyrchu ceir ac mae ailgylchu rhannau di-fetel yn ei ddyddiau cynnar. A yw’r cynllun yn dangos ymwybyddiaeth o hyn ac yn trafod atebion posibl?13. A yw’r cynllun yn ystyried gwaredu gwastraff e.e. ceir wedi’u sgrapio? - Mae hyn yn gysylltiedig > '12’ uchod ond mae’n ymwneud yn fwy penodol > cheir sy’n cael eu dwyn a’u llosgi ac > sicrhau bod rhannau metel ceir yn cael eu hailgylchu.14. A yw’r cynllun yn ystyried ailgylchu mewn perthynas > chludiant? - Mae hyn yn gysylltiedig > '12’ a '13’ uchod ond mae mwy o bwyslais ar ailgylchu eitemau megis teiars.15. A yw’r cynllun yn cynnwys tystiolaeth i Awdurdodau Lleol cyfagos gydweithredu i’w gynhyrchu? - Mae llawer o lwybrau cludiant yn croesi ffiniau Awdurdodau Lleol ac felly rhaid edrych arnynt yn eu cyfanrwydd. A oes tystiolaeth bod hyn wedi’i gymryd i ystyriaeth?16. A yw technolegau amgen e.e. celloedd tanwydd, cerbydau hybrid, Nwy Petrolew Hylifedig (LPG) yn cael eu hystyried? - Mae’r technolegau hyn naill ai wedi cyrraedd neu’n debygol o gyrraedd yn y dyfodol agos. Mae angen is-strwythur priodol ar gyfer rhai ohonynt, megis mannau lle gellir ail-lenwi > methanol neu LPG.17. A yw’r cynllun yn edrych ar bob math perthnasol o gludiant? - Nid yw’r cynllun yn ymwneud > chludiant ar y ffyrdd a’r rheilffyrdd yn unig, ond hefyd > cherdded, beicio, teithio ar awyrennau a llongau ac ati. A yw’r rhain oll wedi’u cynnwys?18. A yw’r cynllun yn ystyried llygredd damweiniol yn gysylltiedig > chludiant e.e. Damweiniau ar y Ffordd, y Sea Empress? - Gan ddibynnu ar yr Awdurdod Lleol gall fod pryderon arbennig e.e. gan fod pont ffordd yn agos at fan lle tynnir dwr o afon at bwrpas yfed neu gan fod terfynell olew yn agos at ddarpar Ardal Arbennig ar gyfer Cadwraeth (cSAC) o dan y Rheoliadau Cynefinoedd. A yw’r rhain wedi’u cynnwys yn y cynllun?19. A yw’r cynllun yn ystyried lleihau pellterau cludo defnyddiau crai a chynhyrchion? - Mae llawer o gerbydau cludo yn mynd > defnyddiau crai dros bellter mawr ac mae cynhyrchion gorffenedig yn cael eu cludo i’r cyfeiriad arall. Mae hyn wrth gwrs yn hanfodol weithiau, ond nid bob amser. Enghraifft nodweddiadol yng Nghymru yw cludo coed i Ogledd Cymru o Dde Cymru ac i Dde Cymru o Ogledd Cymru. A dynnwyd sylw at hyn yn y cynllun ac a yw atebion yn cael eu hystyried?20. A yw’r cynllun yn cynnwys targedau ar gyfer e.e. lleihau traffig ar y ffyrdd? - Gellir sicrhau gwelliannau drwy osod targedau a monitro symudiad tuag atynt. Mae angen Targedau ar gyfer Lleihau Traffig Ffordd o dan y Ddeddf Seneddol briodol ond a yw’r cynllun yn cynnwys targedau eraill?21. A yw’r cynllun yn rhoi ystyriaeth i deithiau awyren gan y bobl sy’n byw yn ardal y cynllun? - Gellid anghofio hyn yn hawdd. A yw wedi’i gynnwys?22. A yw’r cynllun yn ystyried effeithiau llygredd aer ar iechyd - PM10, PM2.5, Defnydd o Danwydd? - A drafodir effeithiau ar iechyd? A grybwyllir pwysigrwydd gronynnau ac a oes unrhyw drafodaeth felly ar ddisel yn erbyn petrol?23. A yw’r cynllun yn ystyried cost Damweiniau ar y Ffordd i gymdeithas? - Mae Damweiniau ar y Ffordd yn achosi bron 10 marwolaeth y dydd ar gyfartaledd yn y DU a llawer mwy o anafiadau difrifol. Mae’r gost i’r gwasanaeth iechyd ac i wasanaethau eraill yn enfawr. A yw’r pwnc hwn wedi’i gynnwys?24. A yw ardaloedd gwledig a threfol yn cael eu hystyried ar wah> n, os yn berthnasol? - Yn aml iawn caiff atebion i broblemau cludiant eu hystyried o safbwynt trefol yn unig. Mae problemau mewn ardaloedd gwledig yn wahanol ac mae angen atebion gwahanol. A yw’r cynllun yn gwerthfawrogi ac yn mynd i’r afael > ’r gwahaniaeth hwn?25. A yw’r angen am addysg ar gludiant cynaliadwy yn cael sylw yn y cynllun? - Yn y tymor hir rhaid i gymdeithas newid ei arferion ac agwedd bwysig ar gyrraedd y nod hwn yw addysgu pobl o bob oedran. Treuliodd cymdeithas y rhan fwyaf o’r ganrif ddiwethaf yn hybu defnydd o’r car preifat a rhaid i ni ddechrau addysgu pobl y dylent wneud defnydd cymedrol ohono os nad oes unrhyw ddewis arall.26. Os yw’n berthnasol, a yw materion cludiant mewn perthynas > thwristiaeth yn cael sylw? - Mae’n debyg y caiff twristiaeth ei datblygu ymhellach yng Nghymru, yn enwedig yn yr ardaloedd hynny lle bu amaethyddiaeth yn brif ddiwydiant. Os yw’r holl dwristiaeth ychwanegol hon yn golygu defnyddio’r car preifat bydd hyn yn cael effeithiau amgylcheddol annerbyniol ac felly rhaid hybu dewisiadau eraill e.e. cludo beiciau ar drenau i ardaloedd lle trefnir gwyliau beicio.27. A yw pibliniau tanwydd wedi’u cynnwys? - Math o gludiant yw piblin sydd > ’r gallu i greu llygredd mawr. A yw prif bibliniau yn ardal y Cynllun Cludiant Lleol (CCLl) wedi’u cynnwys ac a oes cynlluniau i ymdrin > cholledion mawr?28. A yw’r cynllun yn hybu 'Cynlluniau Cludiant Gwyrdd’ ymysg gweithwyr? - Mae cael dull o fynd i’r gwaith sy’n gymharol gyfeillgar i’r amgylchedd yn hanfodol o safbwynt datblygiad cynaliadwy a dyma bwrpas Cynlluniau Cludiant Gwyrdd. A yw cynlluniau o’r fath yn cael sylw yn y CCLl ac a yw eu pwysigrwydd i gyflogwyr hen a newydd yn cael ei bwysleisio?29. A yw’r cynllun yn cyfeirio at gynlluniau strategol eraill? - Dylai’r CCLl gael ei gysylltu > chynlluniau strategol eraill megis Cynlluniau Datblygu Unedol ac nid cael ei gyflwyno ar ei ben ei hun. A yw’r cysylltiadau hyn yn cael eu gwneud yn y Cynllun Datblygu Unedol?30. A yw’r cynllun yn crybwyll cynlluniau AA Cymru e.e. Cynlluniau Lleol Asiantaeth yr Amgylchedd? - Mae gan AA Cymru nifer o gynlluniau perthnasol a dylid crybwyll y rhain.31. A yw effeithiau cludiant ar safleoedd a nodir yn y Gyfarwyddeb Cynefinoedd ac Adar wedi’u cynnwys? - Pwrpas y cwestiwn hwn yw penderfynu a yw’r CCLl yn cymryd i ystyriaeth weithgareddau a cholledion damweiniol sy’n gysylltiedig > chludiant e.e. y Sea Empress.Mater i’r unigolyn sy’n asesu’r cynllun yw penderfynu pa gwestiynau sydd fwyaf perthnasol mewn perthynas > rhestr wirio arbennig. Nid yw’n synhwyrol gwneud sylw yn seiliedig ar un o’r cwestiynau uchod os nad yw’n ddilys yn yr Awdurdod Lleol arbennig dan sylw. Ar y llaw arall, mae’n debyg y bydd nifer o sylwadau dilys y dylem eu gwneud ar bob un o’r 22 CCLl ar gyfer Cymru. Atodiad 3 Cyfeiriadau1. Grwp Ymgynghorol Cludiant Cymru, 'Environmental Sustainability of Transport in Wales’, 1999.2. Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru, 'Amgylchedd Gweithredol i Gymru’, 1999.3. Adroddiad y Pwyllgor ar Effeithiau Meddygol Llygredd Aer (COMEAP),Yr Adran Iechyd, 1998.4. Y Comisiwn Brenhinol ar Lygredd Amgylcheddol, 'Cludiant a’r Amgylchedd’ 1994.5. Adran yr Amgylchedd, Cludiant a’r Rhanbarthau, 'Review of the United Kingdom National Air Quality Strategy’, 1999.6. Adran yr Amgylchedd, Cludiant a’r Rhanbarthau, 'A New Deal for Transport: Better for Everyone’, 1999.7. Fforwm Ansawdd Aer Cymru, 'The Air Quality Monitoring Database for Wales’, 1998