Desktop

Atodlen 5 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (fel y’i diwygiwyd rhwng Mai 2007 a Mawrth 2011)

(Cyfieithiad i'r Gymraeg er gwybodaeth yw’r ddogfen hon ac nid oes iddi rym cyfreithiol.     This is a translation into Welsh for information and it has no legal effect.)

Yn ystod y Trydydd Cynulliad, diwygiwyd Atodlen 5 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 er mwyn ychwanegu 'Materion' penodol i 'Feysydd' bras, gan ymestyn cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad a darparu rhagor o feysydd polisi lle roedd posib gwneud Mesurau.

Mae’r fersiwn hwn o Atodlen 5 yn cynnwys diwygiadau a wnaed yn ystod y Trydydd Cynulliad, ac fe'i diweddarwyd wrth i ragor o Faterion gael eu hychwanegu. Mae hefyd yn nodi lle y cafodd diwygiadau eu cynnig.

Gweler hefyd:

Atodlen 5: Mesurau Cynulliad: Rhan 1 - Materion

Maes 1: amaethyddiaeth, pysgodfeydd, coedwigaeth a datblygu gwledig

Matter 1.1

Y diwydiant cig coch, o ran—

(a) cynyddu effeithlonrwydd neu gynhyrchiant yn y diwydiant;

(b) gwella marchnata yn y diwydiant;

(c) gwella neu ddatblygu gwasanaethau y mae’r diwydiant yn eu darparu i’r gymuned neu y gallai eu darparu iddi;

(d) gwella’r ffyrdd y mae’r diwydiant yn cyfrannu at ddatblygu cynaliadwy drwyddynt.

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn ystyr “y diwydiant cig coch” ("the red meat industry") yw pob gweithgaredd sy’n rhan o—

(a) bridio, cadw, prosesu, marchnata a dosbarthu gwartheg, defaid a moch (yn fyw neu’n farw), a

(b) cynhyrchu, prosesu, marchnata, gweithgynhyrchu a dosbarthu cynhyrchion sy’n dod o’r anifeiliaid hynny i unrhyw raddau helaeth (ac eithrio llaeth a chynhyrchion llaeth, gwlân cnu a chrwyn).

At ddibenion y diffiniad hwn—

ystyr “gwartheg” ("cattle") yw anifeiliaid buchol, gan gynnwys bison a byfflo;

ystyr “moch” ("pigs") yw anifeiliaid o deulu’r moch, gan gynnwys baeddod gwyllt a moch fferal eraill.

Brig

Maes 2: henebion ac adeiladau hanesyddol

Mater 2.1

Swyddogaethau awdurdodau lleol yn cefnogi, gwella a hybu gwerthfawrogiad y cyhoedd o weddillion archaeolegol, henebion, adeiladau a lleoedd o ddiddordeb hanesyddol neu bensaerniol, a llongddrylliadau hanesyddol.

Yn y mater hwn ystyr "awdurdodau lleol" ("local authorities") yw cynghorau siroedd neu gynghorau bwrdeistrefi sirol yng Nghymru.

Sylwch: Mae Materion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 2 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 3: diwylliant

Mater 3.1

Swyddogaethau awdurdodau lleol yn cefnogi, gwella a hybu celf a chrefft, amgueddfeydd ac orielau, llyfrgelloedd, archifau a chofnodion hanesyddol, a gweithgareddau a phrosiectau diwylliannol.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys trwyddedu gwerthu a chyflenwi alcohol, darparu adloniant a lluniaeth hwyr y nos.

Yn y mater hwn ystyr "awdurdodau lleol" ("local authorities") yw cynghorau siroedd neu gynghorau bwrdeistrefi sirol yng Nghymru.

Sylwch: Mae Materion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 3 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 4: datblygu economaidd

Maes 5: addysg a hyfforddiant

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi'u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau'r Cynulliad ar gyfer Maes 5 i gael rhagor o wybodaeth

Mater 5.1

Darpariaeth am y categorïau o ysgol y caniateir eu cynnal gan awdurdodau addysg lleol.

Mater 5.2

Darpariaeth am sefydlu a chau ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol, eu newid o'r naill gategori i'r llall a'u newid mewn agweddau eraill.

Mater 5.2A

Rhedeg a llywodraethu ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol, gan gynnwys dyrannu swyddogaethau, eiddo, hawliau a rhwymedigaethau sy'n ymwneud ag ysgolion o'r fath.

Mater 5.2B

Sicrhau bod cydlafurio rhwng personau neu gyrff sydd â swyddogaethau sy'n ymwneud ag ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol.

Mater 5.2C

Y gweithgareddau canlynol gan bersonau neu gyrff sydd â swyddogaethau sy'n ymwneud ag ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol—

(a) sefydlu cyrff—

(i) cyflawni gweithgareddau sy'n ymwneud ag addysg a hyfforddiant, neu

(ii) arfer swyddogaethau ar ran awdurdodau addysg lleol;

(b) ymhel â’r cyrff a grybwyllwyd ym mharagraff (a).

Mater 5.3

Darpariaeth am dderbyn disgyblion i ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol.

Mater 5.4

Darpariaeth am y cwricwlwm mewn ysgolion a gynhelir gan awdurdodau addysg lleol.

Mater 5.4A

Rheoleiddio -

(a) ysgolion nas cynhelir gan awdurdodau addysg lleol;

(b) sefydliadau addysgol annibynnol perthnasol.

Mater 5.5

Darpariaeth am fynychu'r ysgol, ymddygiad disgyblion yn yr ysgol, disgyblaeth ysgol a gwahardd disgyblion o'r ysgol (gan gynnwys dyletswyddau rhieni mewn cysylltiad â'r materion hynny).

Mater 5.6

Darpariaeth am wneud trefniadau i ddarparu addysg ar gyfer personau mewn oedran ysgol gorfodol a waharddwyd o ysgolion neu na fyddent am unrhyw reswm arall yn cael addysg addas fel arall.

Mater 5.7

Darpariaeth am yr hawl i gael addysg gynradd, uwchradd a phellach ac i gael hyfforddiant.

Mater 5.8

Darpariaeth am ddarparu gwasanaethau a fwriedir i annog, galluogi neu gynorthwyo pobl -

(a) i gymryd rhan yn effeithiol mewn addysg neu hyfforddiant,

(b) i gymryd mantais o gyfleoedd i gael cyflogaeth, neu

(c) i gymryd rhan yn effeithiol ym mywyd eu cymuned.

Mater 5.9

Darpariaeth am fwyd a diod a ddarperir ym mangre'r ysgol neu a ddarperir ar gyfer plant mewn man lle y cânt eu haddysg neu eu gofal plant.

Mater 5.10

Trefniadau i bersonau deithio i fannau eraill ac o fannau eraill lle y maent yn derbyn addysg neu hyfforddiant.

Mae’r mater hwn yn gymwys i’r canlynol -

(a) personau sy’n cael addysg feithrin, gynradd, uwchradd neu bellach neu hyfforddiant;

(b) personau a ddisgrifir ym mater 5.17 sy’n cael addysg uwch.

Mater 5.11

Darparu ar gyfer ac mewn cysylltiad â sicrhau darpariaeth cyfleusterau ar gyfer addysg ôl-16 neu hyfforddiant.

Mater 5.12

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad â sefydlu a diddymu -

(a) sefydliadau sy'n ymwneud â darparu addysg bellach, a

(b) cyrff sy'n rhedeg y cyfryw sefydliadau,

gan gynnwys yr amgylchiadau pan fydd sefydliad addysgiadol yn dechrau neu yn peidio ag ymwneud â darparu addysg bellach.

Darpariaeth ynghylch -

(a) rhedeg a swyddogaethau'r cyfryw sefydliadau a chyrff sy'n rhedeg y cyfryw sefydliadau;

(b) eiddo, hawliau a rhwymedigaethau'r cyfryw sefydliadau a chyrff sy'n rhedeg y cyfryw sefydliadau;

(c) eiddo a ddelir gan unrhyw berson at ddibenion y cyfryw sefydliad;

(d) llywodraethiant a staff y cyfryw sefydliadau.

Mater 5.13

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad â sicrhau cydlafurio -

(a) rhwng cyrff sy'n rhedeg sefydliadau sy'n ymwneud â darparu addysg bellach, neu

(b) rhwng un neu ragor o'r cyfryw gyrff a phersonau neu gyrff eraill ac iddynt swyddogaethau sy'n ymwneud ag addysg neu hyfforddiant yng Nghymru,

gan gynnwys, yn benodol, ddarpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad â sefydlu cyrff at ddiben cyflawni swyddogaethau ar ran un neu ragor o bersonau neu gyrff sydd â rhan mewn trefniadau cydlafurio.

Mater 5.14

Darparu adnoddau ariannol ar gyfer ac mewn cysylltiad ag -

(a) addysg neu hyfforddiant a ddarperir gan sefydliadau sy'n ymwneud â darparu addysg bellach;

(b) addysg ôl-16 neu hyfforddiant a ddarperir mewn dull heblaw gan y cyfryw sefydliadau;

(c) gwneud ymchwil sy'n ymwneud ag addysg neu hyfforddiant sy'n dod o fewn paragraff (a) neu (b).

Mater 5.15

Arolygu -

(za) ysgolion;

(zb) sefydliadau addysgol annibynnol perthnasol;

(a) addysg neu hyfforddiant a ddarperir gan sefydliadau sy'n ymwneud â darparu addysg bellach;

(b) addysg neu hyfforddiant cyn-16 neu addysg neu hyfforddiant ôl-16, a ddarperir heblaw gan sefydliadau o fewn paragraffau (za) i (a);

(c) hyfforddi athrawon a chynorthwywyr addysgu arbenigol ar gyfer ysgolion;

(d) gwasanaethau o'r mathau a grybwyllir ym mater 5.8.

Mater 5.16

Darparu cyngor a gwybodaeth mewn cysylltiad ag:

(a) addysg neu hyfforddiant cyn-16;

(b) addysg neu hyfforddiant ôl-16;

(c) hyfforddiant athrawon a chynorthwywyr addysgu arbenigol i ysgolion;

(d) gwasanaethau o’r mathau a grybwyllwyd ym mater 5.8;

a chynnal astudiaethau mewn perthynas â hynny.

Mater 5.17

Addysg a hyfforddiant ar gyfer -

(a) personau sy'n cael mwy o anhawster i ddysgu na mwyafrif y personau o'r un oed â'r personau hynny;

(b) personau sydd â’r canlynol neu sydd wedi cael y canlynol -

(i) nam corfforol neu feddyliol, neu

(ii) cyflwr iechyd sy’n gwaethygu (megis canser, sglerosis ymledol neu haint HIV) pan fydd mewn cyfnod nad yw’n ymwneud â nam corfforol neu feddyliol.

Mater 5.18

Darparu unrhyw un o'r canlynol i blant neu bersonau ifanc -

(a) cyfleusterau ar gyfer hyfforddiant cymdeithasol neu gorfforol;

(b) gweithgareddau addysgol.

Yn y mater hwn mae i “plant” (“children”) a “personau ifanc” (“young persons”) yr un ystyr ag sydd iddynt ym maes 15.

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn -

ystyr “addysg feithrin” (“nursery education”) yw addysg sy’n addas i blant nad ydynt wedi cyrraedd oedran ysgol gorfodol.

ystyr “addysg neu hyfforddiant cyn-16” (“pre-16 education or training”) yw addysg neu hyfforddiant sy’n addas at ofynion personau sydd o oedran ysgol gorfodol neu lai.”

ystyr "addysg ôl-16" (“post-16 education”) yw -

(a) addysg (heblaw addysg uwch) sy'n addas o ofynion personau sydd uwchlaw oedran ysgol gorfodol, a

(b) gweithgaredd amser hamdden wedi ei drefnu sy'n gysylltiedig â'r cyfryw addysg;

ystyr "hyfforddiant ôl-16" (“post-16 training”) yw -

(a) hyfforddiant sy'n addas o ofynion personau sydd uwchlaw oedran ysgol gorfodol, a

(b) gweithgaredd amser hamdden wedi ei drefnu sy'n gysylltiedig â'r cyfryw hyfforddiant.

ystyr “sefydliad addysgol annibynnol perthnasol” (“relevant independent educational institution”) yw sefydliad heblaw ysgol sydd -

(a) yn darparu addysg ran-amser i un neu fwy o bersonau o oedran ysgol gorfodol (“myfyrwyr rhan-amser”) p’un a yw hefyd yn darparu addysg amser-llawn i unrhyw berson neu beidio, a

(b) a fyddai’n ysgol annibynnol oni bai am y ffaith bod yr addysg a ddarperir ar gyfer y myfyriwr neu’r myfyrwyr rhan-amser yn rhan-amser yn hytrach nag amser-llawn.

At ddibenion y diffiniad uchod o “sefydliad addysgol annibynnol perthnasol” (“relevant independent educational institution”), mae sefydliad yn darparu addysg ran-amser ar gyfer person -

(a) os yw’n darparu addysg ar gyfer y person, a

(b) os nad yw’r addysg yn cyfateb i addysg amser-llawn.

Mae cyfeiriadau yn y maes hwn at sefydliad sy'n ymwneud â darparu addysg bellach yn gyfeiriadau at sefydliad addysgol, heblaw ysgol neu sefydliad o fewn y sector addysg uwch (o fewn ystyr Deddf Addysg Bellach ac Uwch 1992) a gynhelir (p'un ai at y diben hwnnw yn unig ai peidio) at ddiben darparu addysg bellach.

Mae i ymadroddion a ddefnyddir yn y maes hwn ac yn Neddf Addysg 1996 yr un ystyr yn y maes hwn ag yn y Ddeddf honno.

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 5 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 6: yr amgylchedd

Mater 6.1

Atal gwastraff, ei leihau, ei gasglu, ei reoli, ei drin neu ei waredu.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys—

(a) rheoleiddio unrhyw weithgaredd yn y môr;

(b) rheoleiddio darparu gwasanaethau post gan berson sy’n dal trwydded, neu y mae’n ofynnol iddo ddal trwydded, gan y Comisiwn Gwasanaethau Post yn awdurdodi’r person hwnnw i gludo llythyrau o un man i fan arall (p’un ai a yw’r drwydded yn ymwneud â’r gwasanaethau ai peidio).

Gweler isod am ddarpariaeth bellach ynghylch yr hyn nad yw'r mater hwn yn ei gynnwys.

Mater 6.2

Gwaredu gwastraff yn y môr pan fo'r gwastraff wedi ei gasglu, ei reoli neu ei drin ar y tir.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys rheoleiddio'r gweithgareddau a ganlyn—

(a) gollwng unrhyw sylwedd neu beth yn y môr neu ar wely'r môr neu oddi tano o unrhyw gerbyd, llestr, awyren, strwythur morwrol neu gynhwysydd sy'n arnofio;

(b) gollwng unrhyw sylwedd neu eitem ffrwydrol yn y môr neu ar wely'r môr neu oddi tano;

(c) hylosgi unrhyw sylwedd neu beth ar unrhyw gerbyd, llestr, awyren, strwythur morwrol neu gynhwysydd sy’n arnofio.

Gweler isod am ddarpariaeth bellach ynghylch yr hyn nad yw'r mater hwn yn ei gynnwys.

Mater 6.3

Diogelu neu wella'r amgylchedd o ran llygredd.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys—

(a) rheoleiddio cyfansoddiad a chynnwys tanwydd a ddefnyddir yn unrhyw un o’r canlynol—

(i) cyfrwng trafnidiaeth,

(ii) peiriant symudol nad yw ar gyfer y ffordd, neu

(iii) tractor amaethyddol neu goedwigol;

(b) rhwymedigaethau ar bersonau sy’n cyflenwi tanwydd trafnidiaeth mewn mannau, neu i’w ddanfon i fannau, yn y Deyrnas Unedig i gyflwyno tystiolaeth sy’n dangos iddynt gyflenwi tanwydd trafnidiaeth adnewyddadwy;

(c) gwneud darpariaeth ynghylch y gyfradd o ynni adnewyddadwy a ddefnyddir mewn trafnidiaeth, gan gynnwys gosod gofynion sy'n ymwneud â chynaliadwyedd sy'n pennu a yw unrhyw ynni adnewyddadwy penodol i gael ei gyfrif tuag at unrhyw rwymedigaeth neu darged ynni adnewyddadwy;

(d) darparu cymorth ariannol mewn cysylltiad â'r canlynol—

(i) cynhyrchu ynni adnewyddadwy i'w ddefnyddio mewn trafnidiaeth, neu

(ii) defnyddio'r ynni hwnnw mewn trafnidiaeth,

gan gynnwys gosod gofynion sy'n ymwneud â chynaliadwyedd sy'n pennu a yw unrhyw ynni adnewyddadwy penodol yn gymwys ar gyfer cymorth ariannol;

(e) rheoleiddio chwilio am olew a nwy yn y rhannau hynny o’r môr tiriogaethol nad ydynt yn ddyfroedd tiriogaethol perthnasol a’u tynnu oddi yno.

Gweler isod am ddarpariaeth bellach ynghylch yr hyn nad yw'r mater hwn yn ei gynnwys.

Mater 6.4

Diogelu neu wella'r amgylchedd o ran niwsansau.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys—

(a) gosod atebolrwydd troseddol na sifil o ran niwsansau ynni sydd wedi eu llunio o weithredoedd, anweithiau ac amgylchiadau y mae ar eu cyfer awdurdod statudol, ac eithrio atebolrwydd troseddol neu sifil y mae gan Weinidogion Cymru bŵer i'w osod;

(b) cael gwared ar amddiffyniadau perthnasol rhag rheolau cyfraith sy'n gosod atebolrwydd troseddol neu sifil o ran niwsansau ynni, neu eithriadau perthnasol o’r rheolau hynny, ac eithrio'r amddiffyniadau a'r eithriadau hynny y mae gan Weinidogion Cymru bŵer i gael gwared arnynt;

(c) rheoleiddio allyrru mwg, golau artiffisial neu swn o fangreoedd milwrol;

(d) rheoleiddio gweithgareddau nwy, gweithgareddau olew, a'r seilwaith sy’n angenrheidiol i gyflawni unrhyw weithgareddau o’r fath;

(e) rheoleiddio chwilio am olew a nwy yn y môr a’u tynnu oddi yno;

(f) rheoleiddio cyfathrebiadau electronig a rhwydweithiau cyfathrebu electronig.

Gweler isod am ddarpariaeth bellach ynghylch yr hyn nad yw'r mater hwn yn ei gynnwys.

Heb eu cynnwys ym materion 6.1, 6.2, 6.3 a 6.4

Nid yw materion 6.1, 6.2, 6.3 a 6.4 yn cynnwys unrhyw un o'r canlynol—

(a) rheoleiddio ynglŷn â rheoli peryglon damweiniau mawr y mae a wnelo hwy â sylweddau peryglus (mae'r eithriad hwn i'w ddehongli'n unol â Chyfarwyddeb y Cyngor 96/82/EC a'r unig weithgareddau y mae'n ymwneud â hwy yw rhai sydd o fewn cwmpas y Gyfarwyddeb honno);

(b) rheoleiddio datgomisiynu gosodiadau ynni alltraeth a'r seilwaith cysylltiedig.

Heb eu cynnwys ym materion 6.1 a 6.2

Nid yw materion 6.1 a 6.2 yn cynnwys unrhyw un o'r canlynol—

(a) rheoleiddio ffrwydron a ddatgomisiynwyd ac sydd y tu allan i gwmpas y Gyfarwyddeb Wastraff yn rhinwedd Erthygl 2(1)(b)(v) o'r Gyfarwyddeb Wastraff ac sydd yn cael neu wedi bod yn cael—

(i) eu dal ar ran y Goron at ddibenion y llynges, y fyddin neu'r awyrlu neu at ddibenion adran yr Ysgrifennydd Gwladol sydd â chyfrifoldeb dros amddiffyn, neu

(ii) eu dal gan luoedd arfog sy'n ymweld neu at eu dibenion hwy;

(b) rheoleiddio deunydd ymbelydrol sydd mewn mangreoedd milwrol;

(c) rheoleiddio dal, cludo neu waredu carbon deuocsid fel rhan o ddal a storio carbon perthnasol.

Heb eu cynnwys ym materion 6.3 a 6.4

Nid yw materion 6.3 a 6.4 yn cynnwys unrhyw un o'r canlynol—

(a) rheoleiddio'r defnydd amgaeedig o organebau a addaswyd yn enetig.

(b) rheoleiddio'r gweithgareddau a ganlyn yn y môr—

(i) gollwng unrhyw sylwedd neu beth yn y môr neu ar wely'r môr neu oddi tano o unrhyw gerbyd, llestr, awyren, strwythur morwrol neu gynhwysydd sy'n arnofio, neu o unrhyw strwythur ar dir a adeiladwyd neu a addaswyd yn gyfan gwbl neu'n bennaf at y diben o ollwng unrhyw solidau yn y môr.

(ii) suddo unrhyw lestr neu gynhwysydd sy'n arnofio;

(iii) adeiladu, altro neu wella gweithiau yn y môr neu uwch ei ben neu ar wely'r môr neu oddi tano;

(iv) defnyddio unrhyw gerbyd, llestr, awyren, strwythur morwrol neu gynhwysydd sy'n arnofio i symud ymaith unrhyw sylwedd neu beth oddi ar wely'r môr;

(v) carthu;

(vi) gollwng neu ddefnyddio unrhyw sylwedd neu eitem ffrwydrol yn y môr neu ar wely'r môr neu oddi tano;

(vii) hylosgi unrhyw sylwedd neu beth ar unrhyw gerbyd, llestr, strwythur morol neu gynhwysydd sy'n arnofio;

(c) trwyddedu morol o dan Ran 4 o Ddeddf y Môr a Mynediad i'r Arfordir 2009.

Ystyr “llygredd” ("pollution")

Yn y maes hwn ystyr “llygredd” ("pollution") yw llygredd aer, llygredd dŵr neu lygredd tir a ddichon arwain at unrhyw niwed amgylcheddol, gan gynnwys (ond heb fod yn gyfyngedig i hynny) llygredd a berir gan olau, swn, gwres neu ddirgryniadau neu unrhyw fath arall o ryddhau ar ynni.

At ddibenion y diffiniad hwn, mae “aer” ("air") yn cynnwys (ond nid yw’n gyfyngedig i hynny) aer o fewn adeiladau ac aer o fewn strwythurau naturiol eraill neu strwythurau o waith dyn sydd ar wyneb y ddaear neu oddi tani.

Ystyr “niwsans” ("nuisance")

Yn y maes hwn, ystyr “niwsans” ("nuisance") yw gweithred neu anwaith sy'n effeithio ar unrhyw fan, neu amgylchiadau mewn unrhyw fan, a ddichon amharu ar amwynder yr amgylchedd neu unrhyw ddefnydd cyfreithlon o'r amgylchedd, neu ymyrryd â’r amwynder neu’r defnydd hwnnw, ar wahân i weithred, anwaith neu amgylchiadau sy'n llygredd.

Ystyr “amddiffyniad perthnasol” ("relevant defence") ac “eithriad perthnasol” ("relevant exclusion")

Ym mater 6.4, mewn perthynas â rheol cyfraith sy'n gosod atebolrwydd sifil neu droseddol o ran niwsans ynni (“y niwsans anghyfreithlon”) ("the unlawful nuisance")—

ystyr “amddiffyniad perthnasol” ("relevant defence") yw cael gwared drwy statud (sut bynnag y mynegir hynny, a ph'un a yw'n amodol ai peidio) ar yr atebolrwydd sifil neu droseddol o ran gweithred, anwaith neu amgylchiadau sydd o fewn cwmpas y niwsans anghyfreithlon;

ystyr “eithriad perthnasol” ("relevant exclusion" yw eithrio drwy statud (sut bynnag y mynegir hynny, a ph'un a yw'n amodol ai peidio) weithred, anwaith neu amgylchiadau o gwmpas y niwsans anghyfreithlon.

Yn y diffiniadau hynny, mae cyfeiriad at gwmpas y niwsans anghyfreithlon yn gyfeiriad at y dosbarth o weithrediadau, anweithiau neu amgylchiadau sy'n niwsans anghyfreithlon.

Dehongli arall ar y maes hwn

Yn y  maes hwn—

ystyr “cyfathrebiad electronig” ("electronic communication") yw cyfathrebiad a drosglwyddir—

(a) drwy gyfrwng rhwydwaith cyfathrebu electronig, neu

(b) drwy gyfrwng arall ond ei fod ar ffurf electronig;

ystyr “dal a storio carbon perthnasol” (relevant carbon capture and storage") yw dal carbon deuocsid a'i waredu o dan y ddaear drwy ddull sy'n golygu dal y carbon deuocsid yn y man lle mae’n cael ei gynhyrchu a'i gludo i'w waredu  drwy biblinell yn uniongyrchol o'r man lle mae’n cael ei gynhyrchu i fan gwaredu tanddaearol;

ystyr “dyfroedd tiriogaethol perthnasol” ("relevant territorial waters") yw'r dyfroedd sy'n ymestyn tua'r môr am dair milltir o'r gwaelodlinau y mesurir lled y môr tiriogaethol cyfagos i Gymru ohonynt; ond mae unrhyw orchymyn a wneir o dan adran 104(4)(a) o Ddeddf Adnoddau Dŵr 1991() at ddibenion Rhan 3 o’r Ddeddf honno mewn perthynas â rhan o’r môr tiriogaethol cyfagos i Gymru hefyd yn gymwys at ddibenion penderfynu beth yw dyfroedd tiriogaethol perthnasol at ddibenion y maes hwn;

ystyr “gosodiad ynni alltraeth” ("offshore energy installation") yw unrhyw un o'r gosodiadau canlynol a gynhelir yn y môr, neu ar y blaendraeth neu ar dir arall a orchuddir o dro i dro â dŵr, ac nad yw wedi ei gysylltu â thir sych drwy strwythur parhaol sy'n darparu mynediad ar bob adeg ac at bob diben—

(a)gosodiadau a ddefnyddir ar gyfer gweithgareddau olew, gweithgareddau nwy neu ar gyfer chwilio am nwy neu olew neu dynnu'r olew neu'r nwy allan);

(b)gosodiadau storio carbon deuocsid;

(c)gosodiadau ynni adnewyddadwy;

ystyr “gweithgaredd nwy” ("gas activity") yw storio, cludo neu gyflenwi nwy, ac eithrio unrhyw weithgaredd o'r fath sy'n cael ei gyflawni gan unigolyn at ddibenion domestig yr unigolyn;

ystyr “gweithgaredd olew” ("oil activity") yw storio, cludo neu gyflenwi olew, ac eithrio unrhyw weithgaredd o'r fath sy'n cael ei gyflawni gan unigolyn at ddibenion domestig yr unigolyn;

ystyr “gweithgaredd trydan” ("electricity activity") yw unrhyw un o'r canlynol—

(a) cynhyrchu trydan mewn gorsaf gynhyrchu y mae'n ofynnol cael, i'w hadeiladu, i’w hymestyn neu i’w gweithio,—

(i) cydsyniad yr Ysgrifennydd Gwladol, neu

(ii) awdurdod gorchymyn yn rhoi caniatâd datblygu o dan Ddeddf Cynllunio 2008();

(b) trosglwyddo, dosbarthu neu gyflenwi trydan;

ac at y diben hwn, mae'r cyfeiriad at gydsyniad yr Ysgrifennydd Gwladol yn gyfeiriad at gydsyniad o dan bwerau i reoleiddio cynhyrchu trydan;

ystyr “llu arfog sy'n ymweld” ("visiting force") yw unrhyw gorfflu, criw neu adran o luoedd arfog unrhyw wlad sy'n llu sy'n ymweld at ddibenion un neu rai o ddarpariaethau Deddf Lluoedd Arfog sy'n Ymweld 1952;

ystyr “mangre filwrol” ("military premises") yw mangre sydd—

(a) wedi ei meddiannu ar ran y Goron at ddibenion y llynges, y fyddin neu'r awyrlu neu at ddibenion adran yr Ysgrifennydd Gwladol sydd â chyfrifoldeb dros amddiffyn, neu

(b) wedi ei meddiannu gan luoedd arfog sy'n ymweld, neu at eu dibenion hwy.

ystyr “môr” ("sea") (ac eithrio pan fo'r cyd-destun yn mynnu fel arall) yw'r môr cyfagos i Gymru allan cyn belled â thu’r môr i ffin y môr tiriogaethol;

ystyr “niwed amgylcheddol” ("environmental harm") yw unrhyw un o'r canlynol—

(a) niwed  i iechyd bodau dynol ac organebau byw eraill;

(b) niwed  i ansawdd yr amgylchedd, gan gynnwys—

(i) niwed i ansawdd yr amgylchedd o'i gymryd yn ei gyfanrwydd,

(ii) niwed i ansawdd yr aer, y dŵr neu'r tir, a

(iii) amhariad arall ar y systemau ecolegol y mae unrhyw organebau byw yn rhan ohonynt, neu ymyrraeth arall â'r systemau hynny;

(c) tramgwydd i  synhwyrau bodau dynol;

(d) difrod i eiddo;

(e) amhariad ar amwynder yr amgylchedd, neu unrhyw ddefnydd cyfreithlon o'r amgylchedd, neu ymyrraeth â’r amwynder neu’r defnydd hwnnw;

ystyr “niwsans ynni” ("energy nuisance") yw niwsans sy'n ymwneud â gweithgareddau trydan, gweithgareddau nwy, gweithgareddau olew, neu â seilwaith sy'n angenrheidiol i gyflawni unrhyw weithgareddau o'r fath;

ystyr “rhwydwaith cyfathrebu electronig” ("electronic communications network") yw—

(a) system drosglwyddo i gludo signalau o unrhyw ddisgrifiad, drwy ddefnyddio ynni trydanol, magnetig neu electromagnetig, a

(b) y cyfryw rai o'r canlynol a ddefnyddir, gan y person sy'n darparu'r system ac mewn cysylltiad â hi, i gludo'r signalau—

(i) cyfarpar a geir yn y system,

(ii) cyfarpar a ddefnyddir i ddargyfeirio neu i lwybreiddio'r signalau, a

(iii) meddalwedd a data wedi ei storio;

ystyr “statudol” ("statutory") yw'r hyn sy'n codi yn rhinwedd Deddf;

ystyr “strwythur morol” ("marine structure") yw platfform neu strwythur artiffisial arall yn y môr, ac eithrio piblinell;

ystyr “y Gyfarwyddeb Wastraff” (Waste Directive") yw Cyfarwyddeb 2006/12/EC Senedd Ewrop a’r Cyngor dyddiedig 5 Ebrill 2006 ar  wastraff, fel y’i mabwysiadwyd yn wreiddiol.

Mae gorchymyn neu Orchymyn Cyfrin Gyngor a wnaed o dan neu yn rhinwedd adran 158(3) neu (4) at ddibenion yr adran honno hefyd yn gymwys at y diben o benderfynu ar unrhyw ffin rhwng y rhannau o'r môr sydd i'w hystyried yn gyfagos i Gymru at ddibenion y maes hwn a'r rhannau hynny nad ydynt i'w hystyried felly..

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 6 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 7: gwasanaethau tân ac achub a hybu diogelwch rhag tân

Maes 8: bwyd

Maes 9: iechyd a gwasanaethau iechyd

Mater 9.1

Darpariaeth ar gyfer, ac mewn cysylltiad â darparu iawn heb droi at achos sifil o dan amgylchiadau, o dan gyfraith Cymru a Lloegr, pan fo atebolrwydd cymwys mewn camwedd yn codi mewn cysylltiad â darparu gwasanaethau (yng Nghymru neu yn rhywle arall) fel rhan o'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru.

Mater 9.2

Asesu iechyd meddwl a thrin anhwylderau meddyliol.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys unrhyw un o’r canlynol—

(a) gwneud cleifion yn ddarostyngedig i’r canlynol—(i)  gorfodaeth i fynd i unrhyw le at ddibenion asesiad neu driniaeth; (ii) goruchwyliaeth orfodol, neu (iii) gwarcheidiaeth;

(b) cydsynio i asesiad neu driniaeth;

(c) atal;

(d) cadw.

At ddibenion y mater hwn, ystyr “trin anhwylderau meddyliol” (“treatment of mental disorder”) yw triniaeth i leddfu anhwylder meddyliol, neu atal anhwylder meddyliol rhag gwaethygu, neu un o’i symptomau neu ei amlygiadau; ac mae’n cynnwys (ond nid yw’n gyfyngedig i hynny) nyrsio, ymyrraeth seicolegol, sefydlu, adsefydlu a gofal.

Dehongli'r maes hwn

Yn y maes hwn -

mae "anaf personol" (“personal injury”) yn cynnwys unrhyw glefyd ac unrhyw amhariad ar iechyd corfforol neu feddyliol person;

ystyr “anhwylder meddyliol” (“mental disorder”) yw anhwylder meddwl neu anabledd meddwl, ac eithrio dibyniaeth ar alcohol neu gyffuriau;

ystyr "atebolrwydd cymwys mewn camwedd" (“qualifying liability in tort”) yw atebolrwydd mewn camwedd sy'n ddyledus o ran anaf personol neu golled neu o ganlyniad i anaf personol neu golled sy'n codi o dordyletswydd gofal neu mewn cysylltiad â thordyletswydd gofal sy'n ddyledus i unrhyw berson mewn cysylltiad â diagnosiad o salwch, neu mewn cysylltiad â gofal neu driniaeth unrhyw glaf.

mae i "claf" (“patient”) yr un ystyr ag sydd iddo yn y Ddeddf honno;

ystyr "y gwasanaeth iechyd yng Nghymru" (“the health service in Wales”) yw'r gwasanaeth iechyd a barheir o dan adran 1(1)o Ddeddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Cymru) 2006;

mae i "salwch" (“illness”) yr un ystyr ag sydd iddo yn y Ddeddf honno.

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 9 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 10: priffyrdd a thrafnidiaeth

Mater 10.1

Darpariaeth ar gyfer y canlynol ac mewn cysylltiad â hwy -

(a) gwneud, gweithredu a gorfodi cynlluniau i godi taliadau mewn perthynas â defnyddio neu gadw cerbydau modur ar gefnffyrdd Cymru;

(b) defnyddio’r arenillion o daliadau a godir o dan gynlluniau o’r fath tuag at ddibenion sy’n gysylltiedig â thrafnidiaeth.

Mater 10.2

Teithio rhatach ar y gwasanaethau a ganlyn—

(a) gwasanaethau bws;

(b) gwasanaethau Cymreig a ddarperir o dan gytundeb masnachfraint y mae Gweinidogion Cymru'n bartïon iddo.

Mae i unrhyw ymadrodd a ddefnyddir ym mharagraff (b) ac yn Neddf Rheilffyrdd 2005 yr ystyr a roddir yn y Ddeddf honno.

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 10 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 11: tai

Mater 11.1

Darparu systemau llethu tân awtomatig mewn mangreoedd preswyl newydd.

Yn y mater hwn, ystyr “mangreoedd preswyl newydd” ("new residential premises") yw—

(a) mangreoedd a adeiledir o’r newydd at ddibenion preswyl;

(b) mangreoedd a drosir o’r newydd at ddibenion preswyl;

(c) mangreoedd a drosir i’w defnyddio’n un breswylfa newydd neu fwy drwy isrannu un neu fwy o fangreoedd preswyl presennol; a

(d) mangreoedd a drosir i’w defnyddio’n un breswylfa newydd neu fwy drwy gyfuno mwy nag un fangre breswyl bresennol.

Mater 11.2

Darparwyr tai cymdeithasol.

Mater 11.3

Cyrff tai cymdeithasol perthnasol.

Mater 11.4

Deiliadaeth tai cymdeithasol ar rent a threfniadau eraill y darperir tai cymdeithasol oddi tanynt.

Mater 11.5

Gwarediadau—

(a) tai cymdeithasol, (b) tir sy'n cael ei ddal neu ei ddefnyddio at ddibenion tai cymdeithasol, neu mewn cysylltiad â thai cymdeithasol, ac (c) tir y mae darpariaeth yn unrhyw un neu rai o'r deddfiadau canlynol yn gymwys— (i) Rhan 2 o Ddeddf Tai 1985(a); (ii) Rhan 5 o Ddeddf Tai 1985; (iii) Pennod 2 o Ran 1 o Ddeddf Tai 1996(b); (iv) Pennod 4 o Ran 1 o Ddeddf Tai 1996; (v) Pennod 4 o Ran 2 o Ddeddf Tai ac Adfywio 2008(c); (i'r graddau nad yw gwaredu'r tir yn dod o fewn paragraff (a) neu (b) o'r mater hwn).

Mater 11.6

Darparu cyngor a chymorth heb fod yn gymorth ariannol i unigolion mewn cysylltiad â bod

unigolion yn cael tai, ac mewn cysylltiad â bod unigolion yn byw mewn tai..

Mae'r mater hwn yn cynnwys, yn arbennig, gyngor a chymorth heb fod yn gymorth ariannol o ran

sgiliau sy'n berthnasol i'r gallu i fyw'n annibynnol, neu'n fwy annibynnol, mewn tai.

Mater 11.7

Darparu gan awdurdodau lleol safleoedd carafannau i'w defnyddio gan sipsiwn a theithwyr.

Mater 11.8

Digartrefedd.

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn—

ystyr “awdurdod lleol” (local authority") yw cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru;

ystyr “corff tai cymdeithasol perthnasol” (relevant social housing body") yw person (os nad yw, neu i'r graddau nad yw, yn ddarparydd tai cymdeithasol) a chanddo swyddogaethau o ran—

(a) darparwyr tai cymdeithasol, neu (b) tai cymdeithasol; ond os oes gan y person rai swyddogaethau nad ydynt yn ymwneud â darparwyr tai cymdeithasol neu â thai cymdeithasol, mae person yn gorff tai cymdeithasol perthnasol dim ond i'r graddau y mae ei swyddogaethau’n ymwneud â darparwyr tai cymdeithasol neu â thai cymdeithasol;

ystyr “darparydd tai cymdeithasol” (social housing provider") yw— (a) awdurdod lleol, a (b) person (ac eithrio awdurdod lleol) sy'n darparu tai i bobl nad yw eu hanghenion yn cael eu diwallu'n ddigon da gan y farchnad dai fasnachol (p'un a yw hefyd yn darparu tai i bobl eraill ai peidio a ph'un a oes ganddo hefyd swyddogaethau sy'n ychwanegol at ddarparu tai); ond, os oes gan awdurdod lleol neu berson arall rai swyddogaethau nad ydynt yn ymwneud â darparu neu ddyrannu tai, mae'r awdurdod neu berson arall yn ddarparydd tai cymdeithasol dim ond i'r graddau y mae ei swyddogaethau’n ymwneud â darparu ac â dyrannu tai.

ystyr “safle carafán” ("caravan site") yw— (a) tir y rhoddir carafán neu lety symudol arall (ac eithrio pabell) i sefyll arno er mwyn i bobl fyw ynddi neu ynddo, a (b) tir a ddefnyddir ar y cyd â thir sy'n dod o fewn paragraff (a) o'r diffiniad hwn;

ystyr “tai cymdeithasol” ("social housing") yw unrhyw dai sy'n cael eu darparu gan ddarparydd tai cymdeithasol;

Sylwch: Mae Materion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 11 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 12: llywodraeth leol

Mater 12.1

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad ag -

(a) cyfansoddiad prif ardaloedd newydd a diddymiad neu addasiad prif ardaloedd sydd eisoes yn bodoli, a

(b) sefydliad cynghorau ar gyfer y prif ardaloedd newydd a diddymiad prif gynghorau sydd eisoes yn bodoli.

Mater 12.2

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad ag -

(a) y weithdrefn ar gyfer gwneud is-ddeddfau a'u dwyn i rym, a

(b) gorfodi is-ddeddfau.

Ystyr "is-ddeddfau" (“byelaws”) yw deddfau mewn dosbarth y caiff Gweinidogion Cymru eu cadarnhau (ond y mae'r ddarpariaeth y caniateir ei gwneud yn cynnwys darpariaeth i ddileu'r gofyniad am gadarnhad).

Mater 12.3

Unrhyw un neu ragor o'r canlynol -

(a) yr egwyddorion sydd i lywodraethu ymddygiad aelodau o awdurdodau perthnasol,

(b) codau ymddygiad ar gyfer y cyfryw aelodau,

(c) rhoi swyddogaethau i unrhyw berson sy'n ymwneud â hybu neu gynnal safonau uchel o ymddygiad yn y cyfryw aelodau (gan gynnwys sefydlu cyrff sydd i fod â'r swyddogaethau hyn),

(d) gwneud neu drin honiadau bod aelodau (neu cyn aelodau) o awdurdodau perthnasol wedi torri safonau ymddygiad, gan gynnwys yn benodol -

(i) ymchwilio i'r cyfryw honiadau a dyfarnu arnynt ac adroddiadau ar ganlyniad yr ymchwiliadau,

(ii) y camau y caniateir eu cymryd pan geir bod toriadau wedi digwydd,

(e) codau ymddygiad ar gyfer cyflogeion awdurdodau perthnasol.

At ddibenion y mater hwn -

mae "aelod" (“member”) yn cynnwys aelod cyfetholedig o fewn ystyr y Rhan honno.

mae i "awdurdod perthnasol” (“relevant authority”) yr un ystyr ag sydd iddo yn Rhan 3 o Ddeddf Llywodraeth Leol 2000, ond ac eithrio ym mharagraff (d) nid yw'n cynnwys awdurdod heddlu,

Mater 12.4

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad â strategaethau cynghorau sir a chynghorau bwrdeistrefi sirol i hybu neu wella llesiant economaidd, cymdeithasol neu amgylcheddol eu hardaloedd neu gyfrannu at sicrhau datblygu cynaliadwy yn y Deyrnas Unedig, gan gynnwys darpariaeth sy'n gosod gofynion mewn cysylltiad â'r cyfryw strategaethau ar bersonau eraill ac iddynt swyddogaethau o natur gyhoeddus.

Mater 12.5

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad ag -

(a) gwneud trefniadau gan awdurdodau Cymreig perthnasol i sicrhau gwelliant yn y ffordd y mae eu swyddogaethau yn cael eu harfer,

(b) gwneud trefniadau gan awdurdodau Cymreig perthnasol ar gyfer cynnwys, wrth iddynt arfer eu swyddogaethau, bobl sy'n debygol o gael eu heffeithio gan yr arferiad o swyddogaethau neu sy'n debygol o fod â buddiant ynddynt, ac

(c) asesu ac arolygu perfformiad awdurdodau Cymreig perthnasol wrth iddynt arfer eu swyddogaethau.

Mae'r canlynol yn "awdurdodau Cymreig perthnasol" (“relevant Welsh authorities”) -

(a) cyngor sir, cyngor bwrdeistref sirol neu gyngor cymuned yng Nghymru,

(b) awdurdod Parc Cenedlaethol ar gyfer Parc Cenedlaethol yng Nghymru,

(c) awdurdod tân ac achub a gyfansoddwyd gan gynllun o dan adran 2 o Ddeddf Gwasanaethau Tân ac Achub 2004 neu gynllun y mae adran 4 o'r Ddeddf honno yn gymwys,

(d) corff codi ardoll o fewn ystyr adran 74(1) o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 1988 mewn cysylltiad â hi yr oedd y cyngor sir neu'r awdurdod codi taliadau y cyfeirir ato yn adran 74(1)(b) o'r Ddeddf honno yn gyngor neu'n awdurdod ar gyfer ardal yng Nghymru,

(e) corff y mae adran 75 o'r Ddeddf honno yn gymwys (ardollau arbennig) ac a fu o ran y flwyddyn ariannol a ddechreuodd yn 1989 â'r pŵer i godi ardreth drwy gyfeirio at eiddo yng Nghymru.

Mater 12.6

Trefniadau gan brif gynghorau mewn perthynas â chyflawni eu swyddogaethau, gan gynnwys trefniadau gweithredol.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys—

(a) etholiadau uniongyrchol i weithrediaethau prif gynghorau, neu

At ddibenion y mater hwn—

(a) mae i “trefniadau gweithredol” (“executive arrangements”) yr ystyr a roddir i “executive arrangements” yn Rhan 2 o Ddeddf Llywodraeth Leol 2002;

(b) ystyr “prif gyngor” (“principal council”) yw cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol;

(c) ystyr “etholiadau uniongyrchol” (“direct elections”) yw etholiadau gan etholwyr llywodraeth leol (yn yr ystyr a roddir i “local government elector” gan adran 270(1) o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972).

Mater 12.7

Pwyllgorau prif gynghorau sydd â swyddogaethau o—

(a) adolygu neu graffu, neu

(b) gwneud adroddiadau neu argymhellion.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys pwyllgorau o dan adran 19 o Ddeddf yr Heddlu a Chyfiawnder 2006 (pwyllgorau trosedd ac anhrefn)

Mater 12.8

Ardaloedd cymunedau a chyfansoddiad, strwythur, a gweithdrefnau sefydliadau llywodraeth leol ar gyfer cymunedau.

Mater 12.9

Trefniadau etholiadol ar gyfer sefydliadau llywodraeth leol etholedig ar gyfer cymunedau.

Yn y mater hwn nid yw “trefniadau etholiadol” yn cynnwys—

(a) yr etholfraint llywodraeth leol;

(b) cofrestru etholiadol a gweinyddu etholiadol;

(c) y system bleidleisio ar gyfer ethol aelodau'n ffurfiol mewn etholiad.

Mater 12.10

Rhoi i sefydliadau llywodraeth leol ar gyfer cymunedau bwerau—

(a) y mae'r mater hwn yn gymwys iddynt,

(b) sy'n arferadwy mewn perthynas â'u hardaloedd, ac

(c) sy'n bwerau sy'n arferadwy gan brif gynghorau mewn perthynas â phrif ardaloedd.

Mae'r mater hwn yn gymwys i bwerau i wneud unrhyw beth y mae deiliad y pwer yn barnu y byddai'n debyg o hybu neu wella llesiant economaidd, cymdeithasol neu amgylcheddol ardal.

Mater 12.11

Grantiau gan Weinidogion Cymru i gyllido llywodraeth leol ar gyfer cymunedau.

Mater 12.12

Y berthynas rhwng gwahanol gymunedau (a'u sefydliadau llywodraeth leol), neu rhwng cymunedau (a'u sefydliadau llywodraeth leol) a phrif gynghorau.

Mater 12.13

Cynlluniau i achredu ansawdd mewn llywodraeth leol ar gyfer cymunedau.

Mater 12.14

Cyfranogiad y cyhoedd mewn llywodraeth leol ar gyfer cymunedau (ar wahân i etholiadau).

Mater 12.15

Darparu gwybodaeth sy'n ymwneud â llywodraeth leol i'r cyhoedd.

At ddibenion y mater hwn ystyr  “llywodraeth leol” yw—

(a) llywodraeth leol ar gyfer cymunedau

(b) llywodraeth leol ar gyfer siroedd a bwrdeistrefi sirol.

Mater 12.16

Cyflogau, lwfansau, pensiynau a thaliadau eraill i aelodau o'r canlynol—

(a)sefydliadau llywodraeth leol ar gyfer cymunedau;

(b)cynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol;

(c)awdurdodau Parciau Cenedlaethol;

(d)awdurdodau tân ac achub a gyfansoddwyd drwy gynlluniau o dan adran 2 o Ddeddf Gwasanaethau Tân ac Achub 2004 neu gynlluniau y mae adran 4 o'r Ddeddf honno'n gymwys iddynt.

Mater 12.17

Hybu a chefnogi aelodaeth o'r canlynol—

(a)sefydliadau llywodraeth leol ar gyfer cymunedau;

(b)cynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol.

Mater 12.18

Y dreth gyngor sy'n daladwy mewn cysylltiad ag anheddau nad prif breswylfa unigolyn mohonynt.

Dehongli'r maes hwn

Yn y maes hwn—

ystyr “cymunedau” ("communities") yw ardaloedd ar wahân ar gyfer gweinyddu llywodraeth leol, y mae pob un ohonynt yn gyfan gwbl o fewn prif ardal (ond nad yw'n ffurfio prif ardal gyfan);

ystyr “prif ardal” ("principal area") yw bwrdeistref sirol neu sir;

ystyr “prif gyngor” ("principal council") yw cyngor ar gyfer prif ardal

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 12 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 13: Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Mater 13.1

Creu a rhoi swyddogaethau i swyddfa neu gorff ar gyfer ac mewn cysylltiad ag ymchwilio i gwynion am ymddygiad aelodau Cynulliad ac adrodd ar ganlyniad yr ymchwiliadau hynny i'r Cynulliad.

Mater 13.2

Rhoi swyddogaethau i Gomisiwn y Cynulliad ar gyfer ac mewn cysylltiad â hwyluso arfer gan y Cynulliad ei swyddogaethau (gan gynnwys darparu i'r Cynulliad yr eiddo, y staff a'r gwasanaethau sy'n ofynnol at ddibenion y Cynulliad).

Mater 13.3

Darparu ar gyfer ac mewn cysylltiad â thalu cyflogau, lwfansau, pensiynau ac arian rhodd i neu o ran aelodau Cynulliad, y Prif Weinidog, unrhyw un o Weinidogion Cymru a benodwyd o dan adran 48, y Cwnsler Cyffredinol ac unrhyw un o Ddirprwy Weinidogion Cymru.

Mater 13.4

Darparu ar gyfer ac mewn cysylltiad â chreu a chynnal cofrestr o fuddiannau aelodau Cynulliad a'r Cwnsler Cyffredinol.

Mater 13.5

Darparu am ystyr geiriau ac ymadroddion Cymraeg mewn -

(a) Mesurau'r Cynulliad,

(b) is-ddeddfwriaeth a wneir o dan Fesurau'r Cynulliad, ac

(c) is-ddeddfwriaeth nas gwneir felly ond a wneir gan Weinidogion Cymru, y Prif Weinidog neu'r Cwnsler Cyffredinol.

Mater 13.6

Darpariaeth ar gyfer ac mewn cysylltiad ag ymdrin â Mesurau Cynulliad preifat arfaethedig, yn enwedig -

(a) gweithdrefnau ar gyfer gwrando ar hyrwyddwr a gwrthwynebwyr Mesurau Cynulliad preifat arfaethedig,

(b) y personau a gaiff gynrychioli'r hyrwyddwyr a'r cynrychiolwyr hynny, a'r cymwysterau y mae'n rhaid i'r personau hynny feddu arnyn nhw,

(c) pennu ffioedd ar gyfer ac mewn cysylltiad â hyrwyddo Mesurau Cynulliad preifat arfaethedig, a

(d) asesu'r costau yr eir iddynt mewn cysylltiad â Mesurau Cynulliad preifat arfaethedig.

Brig

Maes 14: gweinyddiaeth gyhoeddus

Sylwch: Mae Materion wedi'u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau'r Cynulliad ar gyfer Maes 14 i gael rhagor o wybodaeth

Maes 15: lles cymdeithasol

Mater 15.1

Ffioedd a godir gan awdurdodau lleol am wasanaethau gofal cymdeithasol a ddarperir neu a sicrheir ganddynt a thaliadau ar gyfer unigolion ag anghenion sy’n ymwneud â’u lles fel bod modd iddynt hwy, neu i unrhyw berson arall, sicrhau gwasanaethau gofal cymdeithasol i ddiwallu’r anghenion hynny.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys ffioedd a thaliadau ar gyfer gofal preswyl.

Mater 15.2

Swyddogaethau awdurdodau cyhoeddus sy’n gysylltiedig â’r canlynol -

(a) diogelu plant rhag niwed ac esgeulustod;

(b) diogelu a hyrwyddo llesiant plant hawdd eu niweidio;

(c) lleihau anghyfartaleddau llesiant rhwng plant neu bersonau ifanc.

Mae'r mater hwn yn gymwys i swyddogaethau awdurdodau cyhoeddus y mae eu prif swyddogaethau'n ymwneud ag unrhyw un neu fwy o'r meysydd yn y Rhan hon.

Mater 15.3

Gwasanaethau mabwysiadu a gwasanaethau cymorth gwarcheidiaeth arbennig.

Mater 15.4

Maethu.

Mater 15.5

Gwasanaethau gofal cymdeithasol ar gyfer unrhyw rai o'r canlynol -

(a) plant;

(b) personau sy'n gofalu am blant, neu sydd ar fin gofalu amdanynt;

(c) personau ifanc;

(d) personau y gofalwyd amdanynt o'r blaen ac -

(i) sydd wedi cyrraedd 25 oed, a

(ii) sydd, yn union cyn cyrraedd yr oedran hwnnw, wedi bod yn dilyn addysg neu hyfforddiant, neu'n bwriadu gwneud hynny.

Mater 15.6

Cydweithredu a threfniadau i ddiogelu a hyrwyddo llesiant plant neu bersonau ifanc.

Mae'r mater hwn yn gymwys i gydweithredu gan, a threfniadau sy’n cael eu gwneud gan y canlynol -

(a) awdurdodau cyhoeddus y mae eu prif swyddogaethau'n ymwneud ag unrhyw un neu fwy o'r meysydd yn y Rhan hon;

(b) awdurdodau heddlu a phrif swyddogion yr heddlu ar gyfer ardaloedd yr heddlu yng Nghymru;

(c) Awdurdod Heddlu Trafnidiaeth Prydain;

(d) byrddau prawf lleol ar gyfer ardaloedd yng Nghymru;

(e) yr Ysgrifennydd Gwladol, mewn perthynas â swyddogaethau'r Ysgrifennydd Gwladol o dan adrannau 2 a 3 o Ddeddf Rheoli Tramgwyddwyr 2007, neu unrhyw ddarparydd gwasanaethau prawf o dan drefniadau a wnaed o dan adran 3(2) o'r Ddeddf honno;

(f) timau troseddau ieuenctid ar gyfer ardaloedd yng Nghymru;

(g) llywodraethwyr carchardai, sefydliadau tramgwyddwyr ifanc neu ganolfannau hyfforddi diogel yng Nghymru (neu, yn achos carchardai, sefydliadau tramgwyddwyr ifanc neu ganolfannau hyfforddi diogel sydd wedi'u contractio allan neu rannau o sefydliadau o'r fath, a'r rhannau hynny wedi'u contractio allan, eu cyfarwyddwyr);

(h) personau ac eithrio awdurdodau cyhoeddus sy'n ymgymryd â gweithgareddau sy’n gysylltiedig â llesiant plant neu bersonau ifanc.

Mater 15.7

Cynllunio gan awdurdodau lleol ar gyfer cyflawni'u swyddogaethau sy’n gysylltiedig â llesiant plant neu bersonau ifanc.

Mater 15.8

Parhau, diddymu neu greu swydd neu gorff y mae a wnelo â diogelu a hyrwyddo llesiant plant neu bersonau ifanc;  swyddogaethau'r cyfryw swydd neu gorff, gan gynnwys yn benodol -

(a) adolygu'r modd y mae unrhyw berson yn arfer swyddogaethau sy'n gysylltiedig â'u llesiant yn effeithio ar blant neu bersonau ifanc;

(b) adolygu a monitro -

(i) gwasanaethau eiriol;

(ii) trefniadau ar gyfer ymdrin â chwynion a sylwadau a wnaed gan blant neu bersonau ifanc, neu ar eu rhan, mewn cysylltiad â phersonau y mae ganddynt swyddogaethau sy'n gysylltiedig â'u llesiant neu bersonau sy'n darparu gwasanaethau gofal cymdeithasol iddynt;

(c) archwilio achosion plant neu bersonau ifanc penodol;

(d) ystyried unrhyw fater sy'n effeithio ar lesiant plant neu bersonau ifanc, a chyflwyno sylwadau amdano.

Mater 15.9

Cynnal y gofal sy’n cael ei ddarparu gan ofalwyr a hybu llesiant gofalwyr.

Mae'r mater hwn yn cynnwys (ond nid yw'n gyfyngedig i hynny) gwasanaethau gofal cymdeithasol i gynorthwyo gofalwyr.

Yn y mater hwn, ystyr “gofalwyr” ("carers") yw unigolion sy'n darparu neu'n bwriadu darparu swm sylweddol o ofal ar sail reolaidd—

(a) i blentyn â chanddo nam corfforol neu feddyliol, neu

(b) i unigolyn sy'n 18 oed neu drosodd,  

ond nid yw'n cynnwys unigolion sy'n darparu gofal neu'n bwriadu darparu gofal—

(a) yn rhinwedd contract cyflogaeth neu gontract arall gydag unrhyw berson, neu

(b) fel gwirfoddolwr i gorff (p'un a ydyw'n un corfforedig ai peidio).

Mater 15.10

Gwasanaethau gofal cymdeithasol sy’n gysylltiedig ag iechyd meddwl.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys y gwasanaethau eiriolaeth galluoedd meddyliol annibynnol a sefydlwyd gan Ran 1 o Ddeddf Galluoedd Meddyliol 2005.

Dehongli'r maes hwn

Yn y maes hwn -

ystyr “awdurdodau cyhoeddus” (“public authorities”) yw pob awdurdod cyhoeddus o fewn ystyr adran 6 o Ddeddf Hawliau Dynol 1998, ar wahân i lysoedd neu dribiwnlysoedd

ystyr “awdurdodau lleol” (“local authorities”) yw cynghorau sir neu gynghorau bwrdeistref sirol yng Nghymru;

ystyr “datblygiad” (“development”) yw datblygiad corfforol, deallusol, emosiynol, cymdeithasol neu ymddygiadol;

ystyr “gwasanaethau eiriolaeth” (“advocacy services”) yw gwasanaethau sy’n darparu cymorth (drwy gynrychiolaeth neu fel arall) mewn cysylltiad â llesiant unrhyw berson;

ystyr “gwasanaethau gofal cymdeithasol” (“social care services”) yw unrhyw un o'r canlynol a ddarperir mewn cysylltiad â llesiant unrhyw berson: gwasanaethau gofal preswyl neu ddibreswyl; gwybodaeth, gwasanaethau cynghori, cwnsela neu eiriol; cymorth ariannol neu unrhyw gymorth arall;

ystyr “iechyd” (“health”) yw iechyd corfforol neu iechyd meddwl;

ystyr “llesiant” (“well-being”), mewn perthynas ag unigolion, yw llesiant i'r graddau y mae'n ymwneud ag unrhyw un o'r canlynol -

(a) iechyd a llesiant emosiynol;

(b) amddiffyniad rhag niwed ac esgeulustod;

(c) addysg, hyfforddiant a hamdden;

(d) y cyfraniad y maent yn ei wneud i’r gymdeithas;

(e) llesiant cymdeithasol ac economaidd;

(f) sicrhau eu hawliau;

ystyr “personau y gofalwyd amdanynt o'r blaen” (“persons formerly looked after”) yw personau sydd, ar unrhyw adeg cyn iddynt gyrraedd 18 oed -

(a) wedi bod yng ngofal awdurdod cyhoeddus, neu

(b) wedi cael llety gan awdurdod cyhoeddus er mwyn sicrhau eu llesiant;

ystyr “plant” (“children”) yw personau nad ydynt wedi cyrraedd 18  oed;

ystyr “plant hawdd eu niweidio” (“vulnerable children”) yw plant -

(a) sy'n annhebyg o gyrraedd neu gadw, na chael cyfle i gyrraedd neu gadw, safon resymol o ran iechyd neu ddatblygiad oni ddarperir gwasanaethau gofal cymdeithasol ar eu cyfer,

(b) y mae'n debyg yr amherir yn sylweddol, neu yr amherir ymhellach, ar eu hiechyd neu eu datblygiad oni ddarperir gwasanaethau gofal cymdeithasol iddynt,

(c) y mae ganddynt nam corfforol neu feddyliol,

(d) sydd yng ngofal awdurdod cyhoeddus, neu

(e) y mae llety'n cael ei ddarparu iddynt gan awdurdod cyhoeddus er mwyn sicrhau eu llesiant;

ystyr “personau ifanc” (“young persons”) yw personau sydd wedi cyrraedd 18 oed ond nid 25 oed.

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 15 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 16: chwaraeon a hamdden

Mater 16.1

Darparu cyfleusterau a gweithgareddau hamdden i blant neu bersonau ifanc.

Yn y mater hwn mae i “plant” (“children”) a “personau ifanc” (“young persons”) yr un ystyr ag sydd iddynt ym maes 15.

Mater 16.2

Sefydlu a chynnal llwybr (neu nifer o lwybrau) ar gyfer yr arfordir, er mwyn galluogi’r cyhoedd i wneud teithiau hamdden. Nid yw’r mater hwn yn cynnwys—

a) galluogi’r cyhoedd i wneud teithiau mewn cerbydau a yrrir yn fecanyddol (ac eithrio teithiau a ganiateir mewn cerbydau pobl anabl);

(b) creu priffyrdd newydd (pa un ai o dan Ddeddf Priffyrdd 1980 neu rywfodd arall).

Mater 16.3

Sicrhau mynediad y cyhoedd i dir perthnasol at ddibenion hamdden awyr agored.

Mae tir yn dir perthnasol—

(a) os yw ar yr arfordir,

(b) os gellir ei ddefnyddio at ddibenion hamdden awyr agored ar y cyd â thir o fewn paragraff (a), neu

(c) os gellir ei ddefnyddio at ddibenion hamdden awyr agored ar y cyd â llwybr o fewn mater 16.2.

Yn y mater hwn nid yw’r cyfeiriad at dir ar yr arfordir yn gyfyngedig i dir yn yr ystyr a roddir i “coastal land” yn adran 3 o  Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000.

Mater 16.4

Swyddogaethau awdurdodau lleol yn cefnogi, gwella a hybu chwaraeon a gweithgareddau hamdden.

Nid yw'r mater hwn yn cynnwys trwyddedu gwerthu a chyflenwi alcohol, darparu adloniant a lluniaeth hwyr y nos.

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn—

ystyr “arfordir” (“coast”) yw arfordir Cymru sy’n gyfagos i’r môr, gan gynnwys arfordir unrhyw ynys (yn y môr) sy’n gynwysedig yng Nghymru;

ystyr "awdurdodau lleol" ("local authorities") yw cynghorau siroedd a chynghorau bwrdeistrefi sirol yng Nghymru;

ystyr “cerbyd pobl anabl cymwys” (“qualifying invalid carriage”) yw cerbyd pobl anabl yn yr ystyr a roddir i “invalid carriage” yn adran 20 o Ddeddf Cleifion Cronig a Phersonau Anabl 1970 (defnyddio cerbydau pobl anabl ar briffyrdd), sy’n cydymffurfio â’r gofynion rhagnodedig yn yr ystyr a roddir i “prescribed” yn yr adran honno;

ystyr “croesfan droed gyhoeddus” (“public foot crossing”), mewn perthynas ag afon yw pont neu dwnnel, sy’n galluogi’r cyhoedd i groesi’r afon ar droed;

ystyr “dyfroedd aberol” (“estuarial waters”) yw unrhyw ddyfroedd o fewn terfynau dyfroedd trawsnewidiol, yn yr ystyr a roddir i “transitional waters” yn y Gyfarwyddeb Fframwaith Dŵr (hynny yw, Cyfarwyddeb 2000/60/EC Senedd Ewrop a’r Cyngor ar 23 Hydref 2000 sy’n sefydlu fframwaith ar gyfer gweithredu Cymunedol ym maes polisi dŵr);

ystyr “dyfroedd perthnasol i fyny’r afon” (“relevant upstream waters”), mewn perthynas ag afon, yw’r dyfroedd o derfyn dyfroedd aberol yr afon ar ochr y môr i fyny’r afon hyd at y groesfan droed gyhoeddus gyntaf;

mae “môr” ("sea") yn cynnwys y dyfroedd perthnasol i fyny’r afon mewn unrhyw afon;

mae i “priffordd” yr ystyr a roddir i “highway” yn Neddf Priffyrdd 1980;

ac y mae taith gan gerbyd pobl anabl cymwys yn daith a ganiateir os defnyddir y cerbyd yn unol â’r amodau rhagnodedig, yn yr ystyr a roddir i “prescribed conditions” yn adran 20 o Ddeddf Cleifion Cronig a Phersonau Anabl 1970.”

Sylwch: Mae rhagor o Faterion wedi’u cynnig yn y Maes hwn. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad ar gyfer Maes 16 i gael rhagor o wybodaeth

Brig

Maes 17: twristiaeth

Maes 18: cynllunio gwlad a thref

Mater 18.1

Darpariaeth ar gyfer y canlynol ac mewn cysylltiad â hwy -

(a) cynlluniau Gweinidogion Cymru mewn perthynas â datblygu a defnyddio tir yng Nghymru, a

(b) dileu gofynion bod rhaid cael cynlluniau o’r fath.

Nid yw hyn yn cynnwys darpariaeth ynghylch y statws sydd i’w roi i unrhyw gynlluniau o’r fath mewn cysylltiad â’r penderfyniad ar gais am orchymyn yn caniatáu cydsyniad cynllunio o dan Ddeddf Cynllunio 2008.

Mater 18.2

Darpariaeth ar gyfer adolygiadau gan yr awdurdodau cynllunio lleol ar faterion y gellir disgwyl iddynt effeithio -

(a) ar ddatblygu ardaloedd yr awdurdodau, neu

(b) ar gynllunio datblygu ardaloedd yr awdurdodau,

ac mewn cysylltiad â hynny.

Mater 18.3

Darpariaeth ar gyfer y canlynol ac mewn cysylltiad â hwy -

(a) cynlluniau’r awdurdodau cynllunio lleol mewn perthynas â datblygu a defnyddio tir yn eu hardaloedd, a

(b) dileu gofynion bod rhaid cael cynlluniau o’r fath

Nid yw hyn yn cynnwys darpariaeth ynghylch y statws sydd i’w roi i unrhyw gynlluniau o’r fath mewn cysylltiad â’r penderfyniad ar gais am orchymyn yn caniatáu cydsyniad cynllunio o dan Ddeddf Cynllunio 2008.

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn -

ystyr “awdurdod cynllunio lleol” (“local planning authority”) mewn perthynas ag ardal yw -

(a) awdurdod Parc Cenedlaethol, mewn perthynas â Pharc Cenedlaethol yng Nghymru;

(b) cyngor sir yng Nghymru neu gyngor bwrdeistref sirol, mewn unrhyw achos arall;

mae i “Cymru” yr ystyr a roddir i “Wales” gan Atodlen 1 i Ddeddf Dehongli 1978.

Brig

Maes 19: dŵr ac amddiffyn rhag llifogydd

Maes 20: y Gymraeg

Mater 20.1

Hybu neu hwyluso’r defnydd o’r iaith Gymraeg; a thrin yr iaith Gymraeg a’r iaith Saesneg ar sail cydraddoldeb.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys y defnydd o’r iaith Gymraeg mewn llysoedd.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys gosod dyletswyddau ar bersonau ac eithrio’r canlynol—

(a) awdurdodau cyhoeddus;

(b) personau sy’n darparu gwasanaethau i’r cyhoedd o dan gytundeb, neu’n unol â threfniadau, a wnaed gydag awdurdod cyhoeddus;

(c) personau sy’n darparu gwasanaethau i’r cyhoedd ac a gafodd eu sefydlu drwy ddeddfiad;

(d) personau sydd wedi eu sefydlu drwy offeryn uchelfreiniol—

(i) i hybu dysg a gwybodaeth drwy addysgu neu ymchwilio neu drwy ddatblygu neu ddyfarnu cymwysterau;

(ii) i gasglu neu ddiogelu gwybodaeth gofnodedig, neu wrthrychau a phethau sy’n hybu dealltwriaeth, neu ddarparu mynediad at yr wybodaeth honno neu at y gwrthrychau a’r pethau hynny;

(iii) i gefnogi, gwella, neu hybu treftadaeth, diwylliant, chwaraeon neu weithgareddau hamdden, neu ddarparu mynediad atynt;

(iv) sy’n ymgymryd â hybu gwybodaeth ehangach am Gymru a chynrychioli buddiannau Cymru mewn gwledydd eraill;

(v) sy’n ymgymryd â bancio canolog;

(e) personau y rhoddir iddynt swyddogaethau neu y gosodir arnynt swyddogaethau darparu gwasanaethau i’r cyhoedd drwy ddeddfiad;

(f) personau sy’n darparu gwasanaethau i’r cyhoedd ac sy’n derbyn cyfanswm o £400,000 neu fwy o arian cyhoeddus mewn blwyddyn ariannol;

(g) personau sy’n goruchwylio rheoleiddiad proffesiwn, diwydiant neu gylch cyffelyb arall o weithgaredd;

(h) darparwyr tai cymdeithasol;

(i) personau sy’n darparu i’r cyhoedd y mathau canlynol o wasanaethau neu wasanaethau eraill sy’n gysylltiedig ag unrhyw un neu ag unrhyw rai o’r gwasanaethau hynny—

(i) gwasanaethau nwy, dŵr neu drydan (gan gynnwys cyflenwi neu ddosbarthu);

(ii) gwasanaethau carthffosiaeth (gan gynnwys gwaredu carthion);

(iii) gwasanaethau post a swyddfeydd post;

(iv) gwasanaethau telathrebu;

(v) addysg, hyfforddiant (lle mae’r darparwr yn derbyn arian cyhoeddus i’w ddarparu) neu gyfarwyddyd gyrfaoedd, a gwasanaethau i annog, i alluogi neu i gynorthwyo cymryd rhan mewn addysg, hyfforddiant neu gyfarwyddyd gyrfaoedd;

(vi) gwasanaethau bysiau a gwasanaethau rheilffyrdd;

(vii) gwasanaethau i ddatblygu neu i ddyfarnu cymwysterau addysgol neu alwedigaethol;

(j) personau sy’n dewis bod yn ddarostyngedig i gael y dyletswyddau wedi’u gosod arnynt neu sy’n cytuno i hynny.

O ran gosod dyletswyddau mewn perthynas â pharagraff (b), dim ond dyletswyddau’n ymwneud â gwasanaethau i’r cyhoedd sy’n cael eu darparu o dan gytundeb, neu’n unol â threfniadau, a wnaed gydag awdurdod cyhoeddus, a gynhwysir yn y mater hwn.

Nid yw person sy’n derbyn arian cyhoeddus sy’n dod i gyfanswm o £400,000 neu fwy mewn blwyddyn ariannol yn dod o fewn paragraff (f) oni bai—

(a) ei fod wedi cael arian cyhoeddus hefyd mewn blwyddyn ariannol flaenorol, neu

(b) bod penderfyniad wedi ei wneud iddo gael arian cyhoeddus mewn blwyddyn ariannol ddilynol.

O ran gosod dyletswyddau mewn perthynas â pharagraff (i)—

(a) dim ond dyletswyddau’n ymwneud â’r gwasanaethau a’r gwasanaethau eraill cysylltiedig sydd wedi eu crybwyll a gynhwysir yn y mater hwn, a

(b) ynglŷn â’r gwasanaethau cysylltiedig, nid yw’r mater hwn yn cynnwys darparu gwasanaethau cysylltiedig mewn siop, ac eithrio gwasanaethau cownteri swyddfeydd post a gwerthu tocynnau neu ddarparu amserlenni ar gyfer gwasanaethau bysiau a gwasanaethau rheilffyrdd.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys gosod dyletswyddau ynghylch darlledu.

Nid yw’r mater hwn yn cynnwys gosod dyletswyddau ar berson (ac eithrio awdurdod iaith Gymraeg) onid oes modd i’r person hwnnw herio’r dyletswyddau hynny, fel y bônt yn gymwys i’r person hwnnw, ar sail rhesymoldeb a chymesuredd.

Mater 20.2

Darpariaeth am neu mewn cysylltiad â rhyddid personau sy’n dymuno defnyddio’r iaith Gymraeg i wneud hynny â’i gilydd (gan gynnwys unrhyw gyfyngiadau ar y rhyddid hwnnw).

Dehongli’r maes hwn

Yn y maes hwn—

ystyr “arian cyhoeddus” ("public money") yw—

(a) arian y perir ei fod ar gael yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol drwy—

(i) Cynulliad Cenedlaethol Cymru;

(ii) Gweinidogion Cymru;

(iii) Senedd y DU;

(iv) Gweinidogion y Goron; neu

(v) un neu ragor o sefydliadau’r Cymunedau Ewropeaidd;

(b) arian a ddarperir yn rhinwedd unrhyw ddeddfiad;

ystyr “awdurdod cyhoeddus” ("public authority") yw pob awdurdod cyhoeddus sy’n dod o fewn ystyr “public authority” yn adran 6 Deddf Hawliau Dynol 1998(a);

ystyr “awdurdod iaith Gymraeg” ("Welsh language authority") yw person y mae deddfiad yn rhoi iddo neu’n gosod arno swyddogaethau—

(a) gosod neu orfodi ar bersonau eraill ddyletswyddau ynglŷn â’r Gymraeg,

(b) pennu’r dyletswyddau ynglŷn â’r Gymraeg sydd i’w gosod ar bersonau eraill, neu

(c) penderfynu ynghylch heriau i’r dyletswyddau ynglŷn â’r Gymraeg sydd i’w gosod ar bersonau eraill.

ystyr “darlledu” ("broadcasting") yw comisiynu, cynhyrchu, amserlennu, trawsyrru neu ddosbarthu rhaglenni (gan gynnwys hysbysebion, is-deitlau, cyhoeddiadau cyswllt a theletestun), gwasanaethau mynediad, rhyngweithgarwch, cynnwys ar-lein ac allbwn arall tebyg ei natur ar gyfer y teledu, y radio, y rhyngrwyd neu lwyfannau ar-lein neu ddi-wifr eraill;

mae “deddfiad” ("enactment") yn cynnwys unrhyw ddeddfiad yn y dyfodol;

ystyr “gwasanaethau bysiau” ("bus service") yw gwasanaeth rheolaidd â cherbyd gwasanaeth cyhoeddus (o fewn ystyr adran 1 o Ddeddf Cerbydau Cyhoeddus i Deithwyr 1981(b)), i gludo teithwyr am brisiau tocyn ar wahân, ac eithrio gwasanaeth—

(a) y mae capasiti cyfan y cerbyd ar gyfer y gwasanaeth hwnnw wedi ei brynu gan siartrwr at ei ddefnydd ei hun neu i’w ailwerthu;

(b) sy’n daith neu’n drip a drefnwyd yn breifat gan unrhyw berson sy’n gweithio’n annibynnol ar weithredwr y cerbyd; neu

(c) lle mae’r teithwyr yn teithio gyda’i gilydd ar daith, gyda seibiannau neu hebddynt, a ph’un ai ar yr un diwrnod ai peidio, o un neu fwy o leoedd i un neu fwy o leoedd ac yn ôl;

ystyr “gwasanaethau post” ("postal services") yw’r gwasanaeth o gludo llythyrau, parseli, pacedi neu bethau eraill o un man i fan arall drwy’r post a’r gwasanaethau cysylltiedig o dderbyn, casglu, sortio a danfon y cyfryw bethau;

ystyr “gwasanaethau telathrebu” (telecommunications service") yw unrhyw wasanaeth sy’n cynnwys darparu mynediad at, neu gyfleusterau i wneud defnydd o, unrhyw system sy’n bod (p’un ai yn gyfan gwbl yntau’n rhannol yn y Deyrnas Unedig neu mewn man arall) at y diben o hwyluso trosglwyddo cyfathrebiadau drwy unrhyw fodd sy’n golygu defnyddio ynni electrig, magnetig neu electro-magnetig (gan gynnwys y cyfarpar a geir yn y system), ond nid yw’n cynnwys darlledu, radio na’r teledu;

ystyr “siop” ("shop") yw unrhyw fangre lle y mae’r brif fasnach neu fusnes sy’n cael ei gynnal yn fasnach neu fusnes gwerthu nwyddau.”

Brig

Atodlen 5: Mesurau Cynulliad: Rhan 2 - Eithriadau i Faterion a Chyfyngiadau Cyffredinol

Eithriadau i faterion

A1 Dyma'r eithriadau a grybwyllir yn adran 94(4)(a) a (7)—

Diwylliant (maes 3 o Ran 1)

(1) Hawl fenthyca gyhoeddus.

(2) Dosbarthiad ffilmiau, a recordiadau fideo.

Datblygu economaidd (maes 4 o Ran 1)

(1) Cynhyrchu trydan mewn gorsafoedd cynhyrchu y mae'n ofynnol cael, i'w hadeiladu, i'w hymestyn neu i'w gweithio—

(a) cydsyniad yr Ysgrifennydd Gwladol, neu

(b) awdurdod gorchymyn yn rhoi caniatâd datblygu o dan Ddeddf Cynllunio 2008,

ac at y diben hwn, mae'r cyfeiriad at gydsyniad yr Ysgrifennydd Gwladol yn gyfeiriad at gydsyniad o dan bwerau i reoleiddio cynhyrchu trydan.

(2) Trosglwyddo, dosbarthu neu gyflenwi trydan.

(3) Arbed ynni, ar wahân i annog defnyddio ynni'n effeithlon ac eithrio drwy wahardd neu reoleiddio.

(4) Ynni niwclear a gosodiadau niwclear, gan gynnwys—

(a) diogelwch niwclear, a

(b) atebolrwydd dros ddigwyddiadau niwclear,

ond nid yw'r paragraff hwn yn cynnwys gwaredu gwastraff isel iawn ei ymbelydredd sydd wedi ei symud o safle y mae'n ofynnol cael trwydded safle niwclear o dan Ddeddf Gosodiadau Niwclear 1965 i'w ddefnyddio.

Priffyrdd a thrafnidiaeth (maes 10 o Ran 1)

(1) Cofrestru gwasanaethau bysiau lleol a chymhwyso a gorfodi amodau rheoleiddio traffig mewn perthynas â’r gwasanaethau hynny.

(1A) Gwasanaethau cludo nwyddau ar y ffyrdd, gan gynnwys trwyddedu gweithredwyr cerbydau nwyddau.

(2) Rheoleiddio’r defnydd o gerbydau perthnasol ar ffyrdd, adeiladu a defnyddio cerbydau perthnasol, ac amodau y gellir defnyddio cerbydau perthnasol oddi tanynt, ar wahân i—

(a) rheoleiddio’r defnydd o gerbydau perthnasol sy’n cludo anifeiliaid at ddibenion diogelu iechyd pobl, anifeiliaid, pysgod neu blanhigion neu’r amgylchedd,

(b) rheoleiddio sy'n ymwneud â mater 10.1, ac

(c) rheoleiddio'r disgrifiad o gerbyd y caniateir ei ddefnyddio'n unol â threfniadau ar gyfer cludiant i ddysgwyr (gan gynnwys disgrifiad drwy gyfeirio at wneuthuriad neu gyfarpar cerbyd), ond heb gynnwys pennu safonau technegol ar gyfer gwneuthuriad neu gyfarpar sy'n wahanol i'r safonau a fuasai fel arall yn gymwys, neu a allai fod yn gymwys, i'r cerbyd hwnnw.

At ddiben y paragraff hwn, ystyr “cerbydau perthnasol” ("relevant vehicules") yw cerbydau modur, peiriannau symudol a thractorau amaethyddol a thractorau coedwigol.

(3) Tramgwyddau traffig ffyrdd.

(4) Trwyddedu gyrwyr.

(5) Hyfforddiant gyrru.

(6) Yswirio cerbydau modur.

(7) Oriau gyrwyr.

(8) Rheoleiddio traffig ar ffyrdd arbennig (ar wahân i reoleiddio sy'n ymwneud â mater 10.1).

(9) Croesfannau i gerddwyr.

(10) Arwyddion traffig (ar wahân i osod a chynnal a chadw arwyddion traffig o fewn ystyr adran 177 o Ddeddf Trafnidiaeth 2000 at ddibenion sy'n ymwneud â mater 10.1).

(11) Terfynau cyflymder.

(12) Trwyddedu gweithredwyr cerbydau gwasanaeth cyhoeddus.

(13) Darparu a rheoleiddio gwasanaethau rheilffyrdd, ar wahân i gymorth ariannol—

(a) nad yw'n ymwneud â chludo nwyddau,

(b) nas gwneir mewn cysylltiad â gorchymyn gweinyddu rheilffordd, ac

(c) nas gwneir mewn cysylltiad â Rheoliad (EC) Rhif 1370/2007 Senedd Ewrop a’r Cyngor ar wasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus i deithwyr ar y rheilffordd ac ar y ffordd

(14) Diogelwch trafnidiaeth (ar wahân i reoleiddio sy'n ymwneud â chludo oedolion goruchwylio ar gerbydau a ddefnyddir yn unol â threfniadau ar gyfer cludiant i ddysgwyr)

(14A) Hedfan, trafnidiaeth awyr, meysydd awyr ac erodromau, ar wahân i—

(a) cymorth ariannol i ddarparwyr, neu i ddarpar ddarparwyr gwasanaethau trafnidiaeth awyr neu gyfleusterau neu wasanaethau meysydd awyr,

(b) strategaethau gan Weinidogion Cymru neu awdurdodau lleol neu awdurdodau eraill ynghylch darparu gwasanaethau awyr, a

(c) rheoleiddio'r defnydd o awyrennau sy'n cludo anifeiliaid at ddibenion diogelu unrhyw un o'r canlynol—

(i) iechyd dynol, ar wahân i iechyd pobl mewn awyrennau,

(ii) iechyd anifeiliaid, pysgod neu blanhigion, neu

(iii) yr amgylchedd.

(15) Llongau, ar wahân i—

(a) cymorth ariannol ar gyfer gwasanaethau llongau i Gymru, o Gymru neu yng Nghymru, a

(b) rheoleiddio'r defnydd o lestrau sy'n cludo anifeiliaid at ddibenion diogelu unrhyw un o'r canlynol—

(i) iechyd dynol, ar wahân i iechyd pobl mewn llestrau,

(ii) iechyd anifeiliaid, pysgod neu blanhigion, neu

(iii) yr amgylchedd.

(16) Hawliau a rhyddidau mordwyo, ar wahân i reoleiddio gwaith a allai rwystro neu beryglu mordwyaeth.

(17) Safonau technegol a diogelwch llestrau (er enghraifft cychod, llongau, badau ac yn y blaen).

(18) Harbyrau, dociau, glanfeydd a llithrffyrdd i gychod, ar wahân i —

(a) y rheini a ddefnyddir neu y mae’n ofynnol eu cael yn gyfan gwbl neu'n bennaf ar gyfer y diwydiant pysgota, ar gyfer hamddena neu ar gyfer cysylltu rhwng mannau yng Nghymru (neu at ddau neu fwy o’r dibenion hynny), a

(b) rheoleiddio at ddibenion diogelu iechyd pobl, anifeiliaid, pysgod neu blanhigion neu'r amgylchedd.

(19) Cludo nwyddau peryglus, gan gynnwys cludo deunydd ymbelydrol.

Ym mharagraffau (2) a (14), ystyr “trefniadau ar gyfer cludiant i ddysgwyr” ("learner transport arrangements") yw trefniadau o'r math a ddisgrifir ym mater 5.10 sy'n cynnwys darparu cerbydau modur ac a wneir gan—

(a) awdurdodau cyhoeddus (o fewn ystyr maes 15) sy'n arfer swyddogaethau sy'n

ymwneud ag addysg neu hyfforddiant, neu

(b) sefydliadau neu gyrff eraill sy'n ymwneud â darparu addysg neu hyfforddiant

Lles cymdeithasol (maes 15 o Ran 1)

(1) Cymorth i blant.

(2) Cronfeydd ymddiriedolaeth plant, ar wahân i danysgrifiadau i gronfeydd o'r fath gan—

(a) cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru, neu

(b) Gweinidogion Cymru.

(3) Credydau treth.

(4) Budd-dal plant a lwfans gwarcheidwad.

(5) Nawdd cymdeithasol.

(6) Cronfeydd byw'n annibynnol.

(7) Motability.

(8) Taliadau niwed drwy frechiad.

(9) Mabwysiadu rhwng gwledydd, ar wahân i asiantaethau mabwysiadu a'u swyddogaethau, a swyddogaethau'r “Awdurdod Canolog” o dan Gonfensiwn yr Hâg ar Amddiffyn Plant a Chydweithredu mewn cysylltiad â Mabwysiadu rhwng gwledydd.

(10) Y Comisiynydd Plant a sefydlwyd o dan Ddeddf Plant 2004.

(11) Cyfraith teulu a rheithdrefnau teuluol ar wahân i'r canlynol—

(a) cyngor i'r llysoedd ynghylch lles, cynrychiolaeth a darparu gwybodaeth, cyngor a chymorth arall i blant sy'n preswylio fel arfer yng Nghymru a'u teuluoedd, a

(b) swyddogion rheithdrefnau teuluol Cymru.

(12) Bwydydd lles.

Chwaraeon a hamdden (maes 16 o Ran 1)

(1) Betio, hapchwarae a loteriau

Dŵr ac amddiffyn rhag llifogydd (maes 19 o Ran 1)

(1) Penodi a rheoleiddio unrhyw ymgymerwr dŵr nad yw ei ardal yn gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru.

(2) Trwyddedu a rheoleiddio unrhyw gyflenwr dŵr trwyddedig o fewn ystyr Deddf y Diwydiant Dŵr 1991, ar wahân i reoleiddio mewn perthynas â gweithgareddau trwyddedig sy'n defnyddio system gyflenwi ymgymerwr dŵr y mae ei ardal yn gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru.

Cyfyngiadau cyffredinol

Swyddogaethau Gweinidogion y Goron

1 (1) Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad ddileu nac addasu na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i ddileu nac addasu unrhyw un o swyddogaethau Gweinidogion y Goron.

(2) Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad roi na gosod na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i roi na gosod unrhyw swyddogaeth ar Weinidogion y Goron.

Tramgwyddau troseddol

2 (1) Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad greu, na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i greu, unrhyw dramgwydd troseddol sy’n dwyn cosb -

(a) ar gollfarn ddiannod, â charchariad am gyfnod sy'n hwy na'r tymor rhagnodedig neu â dirwy sy'n fwy na'r swm a bennir yn lefel 5 ar y raddfa safonol, neu

(b) ar gollfarn ar dditiad, â chyfnod o garchariad sy'n hwy na dwy flynedd.

(2) Yn is-baragraff (1) ystyr “y tymor rhagnodedig” (“the prescribed term”) yw -

(a) pan fo'r tramgwydd yn dramgwydd diannod, 51 o wythnosau, a

(b) pan fo'r tramgwydd yn dramgwydd neillffordd, deuddeng mis.

Deddfiadau ar wahân i'r Ddeddf hon

3 Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad addasu unrhyw un o'r darpariaethau a restrir yn y Tabl isod na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu unrhyw un ohonynt -

Schedule 5 | NAFW

Deddfiad

Darpariaethau a ddiogelir rhag eu haddasu

Deddf y Cymunedau Ewropeaidd  1972 (p. 68)

Y Ddeddf gyfan

Deddf Diogelu Data 1998 (p. 29)

Y Ddeddf gyfan

Deddf Llywodraeth Cymru 1998 (p. 38)

Adrannau 144(7), 145, 145A a 146A(1)

Deddf Hawliau Dynol 1998 (p. 42)

Y Ddeddf gyfan

Y Ddeddf Argyfyngau Sifil Posibl 2004 (p. 36)

Y Ddeddf gyfan

Rheoliadau Ailddefnyddio Gwybodaeth y Sector Cyhoeddus 2005 (O.S. 2005/1505)

Y set gyfan o Reoliadau

4 Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad addasu unrhyw ddarpariaeth mewn Deddf Seneddol na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu unrhyw ddarpariaeth mewn Deddf Seneddol ac eithrio'r Ddeddf hon sy'n ei gwneud yn ofynnol i symiau, sy'n ofynnol ar gyfer ad-dalu symiau a fenthycir gan Weinidogion Cymru, neu ar gyfer talu llog ar symiau a fenthycir gan Weinidogion Cymru, gael eu talu o Gronfa Gyfunol Cymru.

5 Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad addasu unrhyw un o swyddogaethau'r Rheolwr ac Archwilydd Cyffredinol na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu unrhyw un o'r swyddogaethau hynny.

Y Ddeddf hon

6 (1) Ni all darpariaeth mewn Mesur Cynulliad addasu darpariaethau a geir yn y Ddeddf hon na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu'r darpariaethau hynny.

(2) Nid yw is-baragraff (1) yn gymwys i—(a) adrannau 20, 22, 24, 35(1), 36(1) i (5) a (7) i (11), 53, 54, 78 a 156(2) i (5); na (b) paragraff 8(3) o Atodlen 2.

(3) Nid yw is-baragraff (1) yn gymwys i unrhyw ddarpariaeth -

(a) sy’n addasu unrhyw ddeddfiad a addasir gan y Ddeddf hon, neu

(b) sy’n diddymu unrhyw ddarpariaeth yn Ddeddf hon sy'n diwygio unrhyw ddeddfiad, os yw'r ddarpariaeth yn peidio â bod yn effeithiol o ganlyniad i ddarpariaeth mewn Mesur Cynulliad neu ddarpariaeth a wneir o dan Fesur Cynulliad.

Sylwch: Mae diwygiadau wedi’u cynnig i’r Rhan hon. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad – Eithriadau i faterion a chyfyngiadau cyffredinol i gael rhagor o wybodaeth.

Brig

Atodlen 5: Mesurau Cynulliad: Rhan 3 - Eithriadau i'r Cyfyngiadau Cyffredinol yn Rhan 2

Dehongli

6Z Yn y Rhan hon  ystyr “cyfyngiadau cyffredinol yn Rhan 2” ("general restrictions in Part 2") yw paragraffau 1 i 6 o Ran 2.

Swyddogaethau Gweinidogion y Goron

7 (1) Nid yw'r cyfyngiadau cyffredinol yn Rhan 2 yn atal darpariaeth mewn Mesur Cynulliad rhag dileu nac addasu unrhyw un o swyddogaethau Gweinidogion y Goron, na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i ddileu nac addasu unrhyw un o'r swyddogaethau hynny, os yw'r Ysgrifennydd Gwladol yn cydsynio i'r ddarpariaeth.

(2) Nid yw Rhan 2 yn rhwystro darpariaeth mewn Mesur Cynulliad sy'n ymwneud â mater 20.1 neu 20.2 o Ran 1, rhag rhoi neu osod, neu roi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i roi neu i osod, unrhyw swyddogaeth ar un neu fwy o Weinidogion y Goron os yw'r Ysgrifennydd Gwladol yn cydsynio i'r ddarpariaeth, ond ni chaniateir gwneud swyddogaethau sydd wedi eu rhoi neu eu gosod felly yn rhai y gellir eu gorfodi yn erbyn Gweinidogion y Goron drwy gyfrwng tramgwyddau troseddol.

Y Rheolwr ac Archwilydd Cyffredinol

8 Nid yw'r cyfyngiadau cyffredinol yn Rhan 2 yn atal darpariaeth mewn Mesur Cynulliad rhag addasu unrhyw ddeddfiad sy'n ymwneud â'r Rheolwr ac Archwilydd Cyffredinol na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu'r deddfiad hwnnw os yw'r Ysgrifennydd Gwladol yn cydsynio i'r ddarpariaeth.

Ailddatgan

9 Nid yw'r cyfyngiadau cyffredinol yn Rhan 2 yn atal darpariaeth mewn Mesur Cynulliad rhag -

(a) ailddatgan y gyfraith (neu ei hailddatgan ynghyd ag unrhyw addasiadau nas atelir gan y Rhan honno), na

(b) diddymu neu ddirymu unrhyw ddeddfiad a ddarfu,

na rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i wneud hynny.

Is-ddeddfwriaeth

10 Nid yw'r cyfyngiadau cyffredinol yn Rhan 2 yn atal Mesur Cynulliad rhag addasu unrhyw ddeddfiad at ddibenion neu mewn cysylltiad ag unrhyw un o'r dibenion a ganlyn na rhag rhoi pŵer drwy is-ddeddfwriaeth i addasu’r deddfiad hwnnw -

(a) gwneud darpariaeth am y ddogfen y mae pŵer i wneud, cadarnhau neu gymeradwyo is-ddeddfwriaeth â hi i'w arfer,

(b) gwneud darpariaeth (neu beidio â gwneud darpariaeth) am y weithdrefn, o ran y Cynulliad, y mae deddfwriaeth a wneir drwy arfer y cyfryw bŵer (neu'r offeryn neu ddogfen arall y mae ynddi) i fod yn ddarostyngedig iddi, ac

(c) cymhwyso unrhyw ddeddfiad a geir mewn Mesur Cynulliad neu a wneir o dan Fesur Cynulliad sy'n ymwneud â'r dogfennau y caniateir arfer y cyfrwy bwerau â hwy.

Sylwch: Mae diwygiadau wedi’u cynnig i’r Rhan hon. Gweler nodyn tracio pwerau’r Cynulliad – Eithriadau i faterion a chyfyngiadau cyffredinol i gael rhagor o wybodaeth.

Brig

Gwasanaeth e-bost

Gallwch gofrestru ar wefan y Cynulliad i dderbyn neges e-bost pan gaiff y dudalen hon ei diweddaru.

Cyfrifoldeb Gwasanaeth Ymchwil yr Aelodau yw diweddaru’r wybodaeth hon.

Brig

Partners & Help

Trwy barhau i ddefnyddio'r wefan, rydych yn cytuno i osod nifer fechan o gwcis. Polisi cwcis